Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545; rok X; No 2119

Zestawienie tematyczne prowadzone na bieżąco

Jedno zdumienie dziennie...

Jak ćmy zagłuszają sygnały nietoperzy.

O tym, że nietoperze potrafią omijać przeszkody w zupełnej ciemności wiemy od końca XVIII w., kiedy to padewski biskup Lazzaro Spallanzani opisał (1794) niezwykłe umiejętności nietoperzy uwijających się w pomieszczeniu ze zwisającymi z sufitu drucikami obciążonymi dzwoneczkami. Nietoperze fruwały, a żaden dzwonek nie drgnął. Dopiero jednak pod koniec lat trzydziestych XX w. amerykański student Donald Griffin skojarzył to z ultradźwiękami. Znamy więc nietoperzową ultrasondę od kilkudziesięciu lat. Jest to doskonały sposób na łowienie owadów nocnych, m.in. ciem, które są przysmakiem nietoperzy. Jak się jednak okazuje, ćmy tez 'odkryły' tę właściwość nietoperzy, i to prawdopodobnie wiele milionów lat temu. Nietoperze 'liczą' sobie około 45 milionów lat, a ćmy znacznie więcej, pewnie ponad 100 milionów. W biologicznym 'wyścigu zbrojeń' nietoperze udoskonalały zdolność widzenia świata przy pomocy ultradźwięków, a ćmy nauczyły się podsłuchiwać echosondę nietoperzy i sprytnie unikać ich pyszczków, często z dobrym skutkiem. 
Kto obserwował nietoperze zbliżające się do chmar ciem fruwających dookoła latarni musiał zauważyć, że ćmy 'spadają jak gruszki' przed nadlatującym nietoperzem. Nietoperze porafią 'wyliczyć' trajektorię spadającej ćmy, ale nie zawsze to się im udaje ićma uchodzi z życiem.
Okazuje się jednak, że niektóre gatunki ciem poszły inną drogą w tym wyścigu zbrojeń. Na dźwięk nadlatującego nietoperza z włączonym sonarem zaczynają wrzeszczeć utradźwiękowo tak głośno, że potrafią zagłuszyć mechanizm echolokacji nietoperza, a być może także 'dają fałszywy znak' nietoperzowi, że może nań czyha mocniejszy nietoperz...
Zdjęcie przedstawia nietoperza zbliżającego się do 'wrzeszczącej' ćmy Bertholdia trigona . W warunkach laboratoryjnych ćma jest 'na smyczy' a mimo to często udaje się jej ogłupić nietoperza. Sprawę można przyrównać do sytuacji, kiedy to nagle zaświeci nam ktoś w oczy silną latarkę. Nie trudno strącić wtedy orientację. Zagłuszanie radaru polega na tejże zasadzie, ale ćmy stosują tą sztuczkę zapewne od milionów lat..

Badania opisano w jednym z ostatnich numerów Science News (31.1.2009), stąd też ilustracja
[QZE05::005];[QEP65::073];[QEP65::116]EB
No: 2119; w sieci: 22.1.2009