| |
Dlaczego są dwie
dziurki w nosie.
Wszystkie kręgowce maja po dwoje
oczu, dwoje uszu i po dwie dziurki w nosie. Znane są
tylko nieliczne wyjątki, gdzie w wyniku presji środowiska
doszło do skrajnego uproszczenia lub zmodyfikowania
organów zmysłu.
Dwoje oczu daje możliwość przestrzennego widzenia świata
i oceny odległości obserwowanych przedmiotów. Dwoje
uszu pozwala ocenić kierunek, skąd dochodzą dźwięki.
Umożliwia to na natychmiastowe wybranie kierunku
ucieczki lub ataku. Ale po co dwie dziurki w
nosie?
 Zauważmy,
że bardzo niewiele rzeczy spotykanych na co dzień nie ma swoistego
zapachu. Tylko od czułości i wyuczenia zależy, w jakim
stopniu rozpoznajemy po zapachu ludzi i przedmioty, a
dzieje się to bardzo często podświadomie.
W ciemności ocena skąd wydobywa się zapach może mieć
kardynalne znaczenie. Oznaczać może, gdzie jest
pokarm, skąd zbliża się zagrożenie, itp. Człowiek
nie dysponuje zbyt czułym zmysłem powonienia, stąd
dwie dziurki w nosie wydają się być niepotrzebne. Nie
tak jest jednak u innych zwierząt.
Podjęto badania na szczurach, dla których lokalizacja
źródła pokarmu w ciemności ma olbrzymie znaczenie.
Okazało się, że jedno czy dwa pociągnięcia nosem,
dwa 'niuchy', wystarczą szczurowi na określenie skąd
zapach się rozchodzi. Substancje zapachowe wydzielane
przez praktycznie wszystkie przedmioty rozchodzą się
dzięki dyfuzji w fazie gazowej i mają charakterystyczny gradient w
zależności od temperatury i ciężaru cząsteczkowego
składnika wonnego.
Zmysły szczura są na tyle subtelne, że różnica w stężeniu
zapachów dochodzących do jednej dziurki w nosie w porównaniu
do drugiej wystarcza by wyznaczyć kierunek skąd zapach się roznosi,
podobnie jak
różnica w natężeniu dźwięku i czasie docierania do
uszu pozwala na określenie źródła dźwięku. Dzieje się
to, mimo że między dziurkami w nosie u szczura odległość
wynosi 3 mm. Trzeba jeszcze dodać, że jeden czy dwa
niuchy dają szczurowi pojęcie zarówno co kierunku skąd
zapach pochodzi, ale też są analizą składu
chemicznego substancji zapachowych, która jest niezbędna dla określenia
natury źródła zapachu - wróg, przyjaciel, atrakcyjne
jedzenie, trucizna, itp.
Jednym słowem szczur, a zapewne też i inne zwierzęta,
wyrabiają sobie nie tylko światopogląd dzięki
posiadaniu oczu, światoosłuch dzięki uszom, ale też
światopowęch dzięki dwudziurkowatości nosa i subtelności
aparatu analizującego substancje lotne w
otoczeniu.
[QZD08::080];[QHB05::089];[QEP21::110]
w sieci: 8.3.2006
|
|
