Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545; rok VII; No 1315

Zestawienie tematyczne prowadzone na bieżąco

     

Jedno zdumienie dziennie...

 
 

Dlaczego są dwie dziurki w nosie.

Wszystkie kręgowce maja po dwoje oczu, dwoje uszu i po dwie dziurki w nosie. Znane są tylko nieliczne wyjątki, gdzie w wyniku presji środowiska doszło do skrajnego uproszczenia lub zmodyfikowania organów zmysłu. 
Dwoje oczu daje możliwość przestrzennego widzenia świata i oceny odległości obserwowanych przedmiotów. Dwoje uszu pozwala ocenić kierunek, skąd dochodzą dźwięki. Umożliwia to na natychmiastowe wybranie kierunku ucieczki lub ataku. Ale po co dwie dziurki w nosie? 
Zauważmy, że bardzo niewiele rzeczy spotykanych na co dzień nie ma swoistego zapachu. Tylko od czułości i wyuczenia zależy, w jakim stopniu rozpoznajemy po zapachu ludzi i przedmioty, a dzieje się to bardzo często podświadomie.  
W ciemności ocena skąd wydobywa się zapach może mieć kardynalne znaczenie. Oznaczać może, gdzie jest pokarm, skąd zbliża się zagrożenie, itp. Człowiek nie dysponuje zbyt czułym zmysłem powonienia, stąd dwie dziurki w nosie wydają się być niepotrzebne. Nie tak jest jednak u innych zwierząt.
Podjęto badania na szczurach, dla których lokalizacja źródła pokarmu w ciemności ma olbrzymie znaczenie. Okazało się, że jedno czy dwa pociągnięcia nosem, dwa 'niuchy', wystarczą szczurowi na określenie skąd zapach się rozchodzi. Substancje zapachowe wydzielane przez praktycznie wszystkie przedmioty rozchodzą się dzięki dyfuzji w fazie gazowej i mają charakterystyczny gradient w zależności od temperatury i ciężaru cząsteczkowego składnika wonnego. Zmysły szczura są na tyle subtelne, że różnica w stężeniu zapachów dochodzących do jednej dziurki w nosie w porównaniu do drugiej wystarcza by  wyznaczyć kierunek skąd zapach się roznosi, podobnie jak różnica w natężeniu dźwięku i czasie docierania do uszu pozwala na określenie źródła dźwięku. Dzieje się to, mimo że między dziurkami w nosie u szczura odległość wynosi 3 mm. Trzeba jeszcze dodać, że jeden czy dwa niuchy dają szczurowi pojęcie zarówno co kierunku skąd zapach pochodzi, ale też są analizą składu chemicznego substancji zapachowych, która jest niezbędna dla określenia natury źródła zapachu - wróg, przyjaciel, atrakcyjne jedzenie, trucizna, itp. 
Jednym słowem szczur, a zapewne też i inne zwierzęta, wyrabiają sobie nie tylko światopogląd dzięki posiadaniu oczu, światoosłuch dzięki uszom, ale też światopowęch dzięki dwudziurkowatości nosa i subtelności aparatu analizującego substancje lotne w otoczeniu.  

[QZD08::080];[QHB05::089];[QEP21::110]
w sieci: 8.3.2006

 

 


 

witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane z publ. R. Antoszewskiego)


styczeń 2006

v.85

  Site Meter