Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545; rok VI; No 1228

Zestawienie tematyczne prowadzone na bieżąco


 

Jedno zdumienie dziennie...

 
.
 

Co delfiny 'widzą' uszami (biosonarem).

Ze względu na niezwykłe umiejętności delfinów, jak i ich wdzięk osobisty, interesują się nimi nie tylko zoolodzy, ale też ekolodzy, badacze, obyczajów zwierząt (etolodzy), biofizycy, a także technicy i ... wojskowi. 
Popatrzmy, jakimi to umiejętnościami dysponują te wspaniałe zwierzaki. 
Butlonos, najczęsciej badany gatunek, odróżnia nieomylnie kształty geometryczne przedmiotów okrągłych, kwadratowych, trójkątnych, nawet jeśli są one pokryte neoprenem. Także obracające się swobodnie bryły geometryczne jak sześciany, stożki, kule, nie są dla niego problemem. Po prostu 'słyszy' kształt poprzez osłonę. Kilkumilimetrowe różnice w wielkości testowanych obiektów odróżnia z odległości prawie metra. Jeszcze lepiej wyczuwa grubość blachy, z której zrobione są np. aluminiowe cylindry. Tu precyzja dochodzi do ułamków milimetra z odległości kilku metrów. Co wydaje się jeszcze dziwniejsze, odróżnia materiał, z którego zrobione są testowane przedmioty - widocznie miedź, aluminium, czy mosiądz odbijają fale akustyczne w różny sposób. Odróżnia także puste cylindry o zrobione z miedzi, aluminium, stali nierdzewnej czy cylindry wykonane ze skały koralowej. Oczywiście kamyki zalane żywicą epoksydową widzi znakomicie, pod warunkiem, że żywica jest odgazowana. 
Warto zwrócić uwagę na rozdzielczość akustyczną w środowisku wodnym. Fale akustyczne rozchodzą się w wodzie ponad czterokrotnie szybciej niż w powietrzu. Wydawałoby się więc, że obraz otrzymany z przetworzonego echa musi być bardziej rozmyty, szczegóły zatarte. A jednak tak nie jest. Oczywiście fakt, że 'osłuch' dokonuje się w zakresie ultradźwięków pomaga tu bardzo, ale faktycznie rozdzielczość fal o częstotliwości 100 kHz w wodzie odpowiada około 23 kHz w powietrzu. Jest to zakres dźwięków słyszalnych przez osoby młode wiekiem, a jednak wiemy jak marna jest echolokacja człowieka. Muszą tu wchodzić inne czynniki, o jakich nie mamy pojęcia. Prawdopodobnie w recepcji, oprócz długich kości szczęk biorą też udział zęby, ale sprawa wcale nie jest jasna. Przy tym butlonos potrafi równocześnie gwizdać dla celów komunikacyjnych oraz posługiwać się biosonarem (klikać) osłuchując na dodatek przedmioty ulokowane w różnych odległościach. Tu inżynierom ręce opadają..
A oto jak butlonos widzi rybę z pewnej odległości: 

 

Ości są jaśniejsze, odbijają skuteczniej fale akustyczne niż miękkie tkanki. Najciemniejszy jest pęcherz pławny. Obraz przypomina nieco zdjęcie rentgenowskie i pozwala doskonale ocenić, czy warto udać się w pościg. 
W sumie więc butlonos widzi świat inaczej, ale dokładniej niż człowiek, o ile obserwowane przedmioty znajdują się pod wodą. 
Śmiem twierdzić, że butlonosa można by nauczyć odróżniać litery, byle byłyby pisane tuszem rozpraszającym fale akustyczne, np. farbą piankową, przy tym mogłaby to być atrament sympatyczny, niewidzialny dla oka. Ciekawe, czy takie badania prowadzono. 
Intryguje mnie też pytanie, czy butlonosy mogą widzieć samych siebie. Jak wiadomo, delfiny należą do nielicznych zwierząt identyfikujących swoją osobę, jak małpy czy słonie. Nie sądzę, żeby delfiny widziały siebie w taki sposób, w jaki widza np przepływające ryby czy podrzucane zabawki. Fale akustyczne wysyłane przez delfina, odbite przez równą powierzchnię niby lustro, nie mogłyby oddać obrazu źródła dzwięku, a więc portretu en face delfina. Przypuszczam jednak, że delfin ulokowany między dwiema płaskimi powierzchniami odbijającymi ultradźwięki (lustrami akustycznymi) ustawionymi pod kątem prostym, powinien odbierać swój obraz jako fale odbite przez drugie lustro i widzieć się z profilu, tak jak my możemy się oglądać z profilu w podobnej sytuacji posługując się lustrami. Ciekaw jestem, czy podjęto tego rodzaju badania.  

[QZD08::003];[QEP21::032];[QEP21::031];ART35015p078
w sieci:4.12.2005

 u góry: delfin rzeczny, Południowa Ameryka


 

witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane z publ. R. Antoszewskiego)

lipiec  2005
v.85

  Site Meter