Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545; rok VI; No 1029
Zestawienie tematyczne prowadzone na bieżąco

a

 

 

.

 

 

 

Jedno zdumienie dziennie..

.
 

Podziemne kwiaty (1).

Określenie 'podziemny kwiat' trąci prawie że absurdem. A jednak są podziemne kwiaty. Rhizanthella gardneri, australijski storczyk w zasadzie nie pokazuje się na powierzchni ziemi. Jak na storczyka (rodzina Orchidaceae, rząd Orchidales), roślinę kwiatową ustawioną wysoko w genealogicznym drzewie roślin kwiatowych, jest czymś bardzo niezwykłym. Odkryta w roku 1928 w Australii długo nie pozwalała się zbadać. Do roku 1979 odkryto ją tylko siedem razy. Sądzono nawet, że to grzyb. Rhizanthella zupełnie pozbawiona jest liści i korzeni, a więc organów odpowiedzialnych za odżywianie się wszystkich roślin wyższych. Nie zawiera chlorofilu, więc nie produkuje cukrów, jak to robi znakomita większość roślin. Przez większość życia nie ma też pędu. 
Jak więc sobie radzi Rhizanthella i na czym jej życie polega? Tak się potrafiła zorganizować, że prawie wszystkie jej funkcje życiowe spełniają inni. Karmić się każe, dosłownie, przez grzyby. I może nie byłoby w tym nic specjalnie nadzwyczajnego - wiele roślin to robi żyjąc w symbiozie z grzybami - nazywamy to mykoryzą. Mikoryza, jako jedna z form symbiozy, zawsze polega to na wymianie usług. Coś za coś. Grzyb żyje w symbiozie z rośliną, dostarcza jakichś składników zebranych z gleby, w zamian dostaje od rośliny np cukry, których sam nie potrafi produkować. W przypadku Rhizanthelli tak nie jest. Dostarczycielem pożywienia i ofiarą jest grzyb z rodzaju Rhizoctonia, który sam żyje w symbiozie z roślinami zielonymi jak eukaliptusy czy krzewy z rodzaju Metaleuca.  Jest to symbioza typu mykoryzy zewnętrznej - grzyb otacza korzeń symbionta jakby mufką nie wnikając do wnętrza komórek korzenia. Na schemacie widać nitki grzybni (
czerwone) wędrujące po korzeniach krzewu i kontaktujące się też z podziemnym storczykiem (na czarno). Kontakt ze storczykiem jest głębszy - nitki grzybni wnikają do jego komórek. Byłaby to mykoryza wewnętrzna, gdyby nie fakt, że nie jest to żadna symbioza, ale kradzież i na dodatek grzyb jest tu ofiarą. Mikrofotografia przedstawia wnikanie komórek grzybni do komórek korzeniowych rośliny wyższej. Jak tylko strzępki grzyba wewnątrz komórek storczyka wypełnią się pokarmem, storczyk je zabija i pochłania pokarm. Grzyb jednak nie bierze z tego żadnej lekcji i w dalszym ciągu pakuje do komórek storczyka substancje pokarmowe. Nie wiadomo na czym polega mechanizm tej przedziwnie bezinteresownej, wręcz samobójczej operacji ze strony grzyba. W sumie grzyb jest przenośnikiem składników pokarmowych z korzeni eukaliptusa do komórek storczyka nic za to nie otrzymując. 
Ale nie tylko na tym polega 'cwaniactwo' czy też 'mądrość' storczyka. Oczywiście zdaję sobie sprawę z niewłaściwości używania terminów 'cwaniactwo' czy 'mądrość' do procesów fizjologicznych, ale jakoś nic innego nie przychodzi mi do głowy.  
Pozostałe procesy życiowe Rhizantella załatwia też w przedziwny sposób. Popatrzmy na inne 'chwyty' naszej Rhizanthelli

[QZD06::019];[QAB02::939];[QEP11::080];[QEP11::109]
w sieci: 22.5.2005

 
.

 

witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane z publ. R. Antoszewskiego)


styczeń 2005

v.56

  Site Meter