Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545; rok VI; No 1012

Zestawienie tematyczne prowadzone na bieżąco

 

 

 

 

 

Jedno zdumienie dziennie...

 
.
 

Mazurski pierwiastek chemiczny.

Niewiele brakowało, a mielibyśmy w tablicy pierwiastków chemicznych jeszcze jeden, poza polonem, pierwiastek chemiczny kojarzący się z Polską. 
W roku 1925 niemieccy badacze Walter Noddack, Otto Berg i Ida Eva Tacke  ogłosili, iż wykryli nowy pierwiastek chemiczny i nazwali go mazurem (Masurium, Ma). To Ida Tacke (1896 - 1978) podsunęła myśl, by pierwiastek nazwać mazurem na cześć prof. Waltera Noddacka, kierownika zespołu i męża Idy, który wywodził się z Mazur.
W tablicy Mendelejewa mazur wypełniał pozycję 43, dotąd pustą, zarezerwowaną dla nieznanego pierwiastka nazwanego prowizorycznie ekamanganem. Wedle przewidywań Mendelejewa miał mieć cechy chemiczne manganu, stąd jego nazwa zgodnie z konwencją dla pierwiastków nie wykrytych, lecz przewidzianych przez Mendelejewa. Niemieccy badacze napromieniowali strumieniem elektronów skałę zwaną kolumbitem i zarejestrowali emisję promieniowania X o właściwościach specyficznych dla pierwiastka numer 43. 
Świat chemii odniósł się bardzo krytycznie do tego odkrycia. Eksperymentu nie udało się powtórzyć i sprawę mazuru odłożono ad acta. Innym czynnikiem wywołującym niechęć środowiska była właśnie nazwa 'mazur'. 
W kilkanaście lat potem (1937) włoski badacz Carlo Perrier z Sycylii i Emilio Segrè, Włoch pracujący w Kalifornii, wykryli pierwiastek numer 43 w preparacie molibdenu bombardowanego przez kilka miesięcy jądrami deuteru w kalifornijskim cyklotronie. Pierwiastek nazwali technetem (Tc) ze względu na to, że był to pierwszy pierwiastek otrzymany sztucznie ('teknetos' sztuczny - stąd słowo 'technika'!). I ta nazwa się przyjęła. Okazało się jednak, że technet nie jest zupełnie sztucznym pierwiastkiem. W roku 1952 astronom Paul Merill wykrył technet w spektrum w tzw. czerwonych gigantów. Wreszcie w roku 1962 technet wykryty został także w afrykańskim uranicie jako produkt naturalnego rozpadu uranu-238. 
Sprawa mazuru nie skończyła się jednak na tym. W roku 1998 uczeni amerykańcy John T. Armstrong i David Curtis przeprowadzili komputerową symulację doświadczenia Niemców z 1925 roku i doszli do wniosku, że prawdopodobnie Walter Noddack, Otto Berg i Ida Tacke wpadli na trop ekamanganu i faktycznie wykryli mazur. Rzecz wymaga dalszych badań, bo w chemii zasada priorytetu odkrycia jest bardzo ważna i ogólnie szanowana. 
Trzeba jeszcze dodać, że jedną z przyczyn wspomnianej niechęci środowiska naukowego do nazwy 'masurium' był fakt, że była to demonstracja niemieckości. Mazury, a ściśle Tannenberg (Stębark) były duchowym wsparciem dla pokonanych Niemiec. Tannenberg był dumą niemieckich nacjonalistów - to tam w sierpniu 1914 roku niemiecka armia pod wodzą Paula von Hindenburga i Ericha Luddendorfa zadała Rosjanom druzgocącą klęskę. Atmosfera powojenna przesycona była nacjonalizmami różnych maści i nie ominęło to środowisk naukowych. 
Gdyby więc jakimś cudem uznano priorytet badań niemieckich i technet nazwano mazurem, nie miałoby to nic wspólnego z Polską, a nawet wprost przeciwnie.. (poza nazwą regionu należącego do Polski obecnie). 
Biografie Waltera Noddacka podają, że urodził się i zmarł w Berlinie (1893 - 1960). Nie udało mi się dojść skąd z Mazur wywodził się Noddack, na cześć którego Ida nazwała mazur mazurem.   

fot z sieci: Ida Eva Tacke
[QZD06::005];[QEP19::133]
w sieci: 1.5.2005

 
.

 

witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane z publ. R. Antoszewskiego)


wrzesień  2004

v.55

  Site Meter