Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545 No 913

 

 

 

 

Jedno zdumienie dziennie...

  zestawienia tematyczne 

.

Błękitne bursztyny.

Wszyscy znamy bursztyn, złoto Bałtyku, organiczną skałę od kilkudziesięciu stuleci łączącą nasz region z bardziej zaawansowanym krajami, tajemnicze, miodowe bryłki, które można kupić w jubilerskich sklepach lub na stadionie X-lecia..  
To spolimeryzowana żywica drzew rosnących kilkadziesiąt milionów lat temu. Bursztyn bałtycki to produkt wymarłego gatunku sosny Pinus succinifera (choć są pewne kontrowersje na ten temat).
Najpospolitsze są bursztyny o 'bursztynowym' kolorze - odcienie porównywalne z miodem, brązem kory drzew, o różnym stopniu przejrzystości, czasem urozmaicone zmętnieniami, rzadziej zawierające fascynujące wtręty - owady, jaszczurki, anatomiczne resztki mieszkańców ziemi sprzed wielu milionów lat. Te okazy są najbardziej cenione przez zbieraczy i jubilerów, ale także przez biologów, jako że są czymś w rodzaju okna na dawno miniony świat, w którym nawet nie było jeszcze zapowiedzi człowieka.
W innych rejonach świata występują bursztyny pochodzące od innych roślin. Kiedy Kolumb wylądował na Hispanioli (obecnie wyspa Haiti), podarował miejscowemu książęciu Taino sznur bursztynów. Na co otrzymał, ku swojemu zdumieniu, parę butów ozdobionych ślicznie bursztynem karaibskim. Być może był to ten bursztyn, który obecnie nosi nazwę bursztynu błękitnego i występuje wyłącznie w Dominikanie (na wyspie Haiti). 
Jest on bardzo wysoko ceniony przez kolekcjonerów, jubilerów i badaczy. Bursztyn błękitny to spolimeryzowany żywiczny produkt drzewa Hymenaea protera, wymarłego już gatunku z rodziny strączkowych (jak nasz groch). Jest nieco młodszy od bałtyckich bursztynów, bo liczy 'zaledwie' 30-40 milionów lat. Dlatego jest też miększy (1,5-2 w skali Moh'sa). Odznacza się natomiast cechą, której nie mają żadne inne bursztyny świata - jest przejrzysty, a oglądany w silnym świetle ma wyraźnie błękitny odcień. Przedstawiona obok fotografia bryłki bursztynu dominikańskiego wykonana była prawdopodobnie z użyciem lampy ultrafioletowej - wtedy bardzo pogłębia się niebieskość masy. Nie wiadomo dokładnie co powoduje to zabarwienie. Niektórzy sądzą, że są to pyły wulkaniczne zaabsorbowane przez miękką jeszcze masę żywiczną, a efekt barwny wywołany jest fluorescencją (niektóre substancje absorbują promieniowanie ultrafioletowe niewidoczne dla oka, przechodzą w inny stan energetyczny i emitują światło o dłuższej fali, które widzimy jako niebieskie). Chemia bursztynu, jak i innych żywic współczesnych i kopalnych, jest bardzo skomplikowana i mało poznana, jak zresztą wszystkich polimerów, tak naturalnych jak i sztucznych. 

[QZD05::001];[QEP08::173]

.

 

witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane z publ. R. Antoszewskiego)


styczeń 2005

v.58

  Site Meter