Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545 No 909

a

 

 

.

 

 

Jedno zdumienie dziennie..          zestawienia tematyczne 

.

Kula ziemska jak jajo ze spękaną skorupą. 

Tak Natura nas urządziła, że musimy żyć na czymś, co bardzo przypomina olbrzymie, nieco przypłaszczone jajo wypełnione bardzo niemiłym materiałem, a na dodatek skorupka tego jaja jest cieniutka i bardzo popękana. Wygląda to mniej więcej tak: 

Średnica kuli ziemskiej wynosi prawie 13.000 km, z tego na skorupkę, czyli litosferę przypada nie więcej niż 100 km, a miejscami po prostu skorupki nie ma. Stanowi to mniej niż 0,8 procent średnicy ziemi. I byłoby to znośne, gdyby nie te pęknięcia i niezwykle niesprzyjająca życiu zawartość tego jaja. Radioaktywny materiał w ziemskiej masie wytwarza dużo ciepła, skały, tam gdzie ciśnienie na to pozwala, są płynne i zachodzi w nich konwekcja, jak w gotującej się zupie. Ciepły materiał płynny unosi się do góry, zbliża się do powierzchni ziemi, gdzie traci ciepło, i tonie ostudzony. To właśnie prądy konwekcyjne powodują, że skorupka jest spękana. Na dodatek poszczególne płaty tej skorupy pływają po powierzchni półpłynnej masy pędzone podskórnymi prądami. Warstwę półpłynnej masy nazwano astenosferą, a pływajace po niej twarde płaty nazwano płytami tektonicznymi. Pływaja sobie jak kry, na szczęście robią to dosyć wolno. Ale i to wystarcza, by narobić wiele bigosu mieszkańcom ziemi. 
Poniższa mapka przedstawia rozkład płyt tektonicznych nałożony na zarys mórz i lądów. Strzałki dywergentne (rozbieżne) oznaczają styki płyt rozchodzących się, strzałki konwergentne, to miejsca, gdzie płyty napierają na siebie. Szybkość tych przemieszczeń wyrażona jest w centymetrach na rok. (Jak wspomniałem poprzednio, są to szybkości porównywalne z szybością wzrostu paznokci! Niby wolno, ale w skali geologicznej potrafią zmieniać radykalnie powierzchnię kuli ziemskiej.) 

Na codzień skutki tych wolnych przesunięć bywają opłakane. (p. następna notka)

[QZD05003]3;RCP05049-18-20

.

 

witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane z publ. R. Antoszewskiego)


styczeń 2005

v.56

  Site Meter