Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545 No 909

.

Jedno zdumienie dziennie..          zestawienia tematyczne 

Kula ziemska jak jajo ze spękaną skorupą. 

Tak Natura nas urządziła, że musimy żyć na czymś, co bardzo przypomina olbrzymie, nieco przypłaszczone jajo wypełnione bardzo niemiłym materiałem, a na dodatek skorupka tego jaja jest cieniutka i bardzo popękana. Wygląda to mniej więcej tak: 

Średnica kuli ziemskiej wynosi prawie 13.000 km, z tego na skorupkę, czyli litosferę przypada nie więcej niż 100 km, a miejscami po prostu skorupki nie ma. Stanowi to mniej niż 0,8 procent średnicy ziemi. I byłoby to znośne, gdyby nie te pęknięcia i niezwykle niesprzyjająca życiu zawartość tego jaja. Radioaktywny materiał w ziemskiej masie wytwarza dużo ciepła, skały, tam gdzie ciśnienie na to pozwala, są płynne i zachodzi w nich konwekcja, jak w gotującej się zupie. Ciepły materiał płynny unosi się do góry, zbliża się do powierzchni ziemi, gdzie traci ciepło, i tonie ostudzony. To właśnie prądy konwekcyjne powodują, że skorupka jest spękana. Na dodatek poszczególne płaty tej skorupy pływają po powierzchni półpłynnej masy pędzone podskórnymi prądami. Warstwę półpłynnej masy nazwano astenosferą, a pływajace po niej twarde płaty nazwano płytami tektonicznymi. Pływaja sobie jak kry, na szczęście robią to dosyć wolno. Ale i to wystarcza, by narobić wiele bigosu mieszkańcom ziemi. 
Poniższa mapka przedstawia rozkład płyt tektonicznych nałożony na zarys mórz i lądów. Strzałki dywergentne (rozbieżne) oznaczają styki płyt rozchodzących się, strzałki konwergentne, to miejsca, gdzie płyty napierają na siebie. Szybkość tych przemieszczeń wyrażona jest w centymetrach na rok. (Jak wspomniałem poprzednio, są to szybkości porównywalne z szybością wzrostu paznokci! Niby wolno, ale w skali geologicznej potrafią zmieniać radykalnie powierzchnię kuli ziemskiej.) 

Na codzień skutki tych wolnych przesunięć bywają opłakane. (p. następna notka)

[QZD05003]3;RCP05049-18-20