Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545 
No 903

Jedno zdumienie dziennie...

 zestawienia tematyczne 

Jak Krakatoa zniszczył Polski Kapelusz.

Jakieś 60.000 lat temu w Cieśninie Sundajskiej, pomiędzy Jawą a Sumatrą znajdowała się kilkunastokilometrowa wyspa obecnie zwana Pre-Krakatoa. A miejsce było (i jest) bardzo niespokojne, jako że leży na styku nasuwajacych się na siebie płyt tektonicznych. (p. mapka w poprzedniej notce)
Po różnych geologicznych perypetiach (m.in. wybuch w 1630 roku) ostało się kilka małych wysepek powoli tworzących nowy stożek wulkaniczny. Tak powstała grupa wysepek widocznych na mapce poniżej. Najmniejsza z nich to Polski Kapelusz (Polish Hat), wysepka zbudowana z andezytów, nazwana tak ze względu na kształt. Nie była zamieszkała, a politycznie należała wtedy do Indii Holenderskich. 
Kiedy jednak nastąpił wybuch w roku 1883 i popiół i pumeks opadł, okazało się, że Polski Kapelusz przepadł. Pochłonięty został przez zapadające się komory pod eksplodującym wulkanem lub po prostu został rozpylony. I tak katastrofalna eksplozja pozbawiła nas śladu polskości na mapach świata, chyba jedynego w owym czasie w tym rejonie. A wygląda na to, że nazwę tej wysepce nadano bardzo dawno temu, jeszcze w epoce odkryć geograficznych. Warto zauważyć, że statki  wypraw Jamesa Cooka, odkrywcy Nowej Zelandii, kotwiczyły koło Krakatoa (1771, 1780). Większe wyspy tej grupy były wówczas zamieszkałe, uprawiano pieprz, Banks opisywal rolnictwo, a Weber, artysta wyprawy, robił szkice domostw. Uczestnikami jednej z wypraw byli też dwaj Polacy z Pomorza - ojciec i syn, Jan (Johann Rheinhold) i Jerzy (Georg) Fosterowie. Kwestionuje się ich polskość, choć ojciec był członkiem Komisju Edukacji Narodowej. 

 Niestety nie mogę się doszukać, kto i kiedy nazwał tę skałę Polish Hat, bo rzekomo z wyglądu przypominała polski kapelusz, i pod tą nazwą wprowadzono ją na mapy. Być może Fosterowie, w przypływie nostalgii opowiadali Cookowi i załodze o różnych polskich specjalnościach, może mówili o szlacheckich misiurach czy rogatywkach i  podrzucili tę myśl Cookowi, kiedy załoga podziwiała ze statku grupkę wysp dookoła Krakatoa. Ciekaw jestem, czy moje przypuszczenie jest słuszne. 

[QZD04::098];[QZD04::097]2,3;ART33-028Cp117