Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545 No 791

Jedno zdumienie dziennie...

 Handel żelazem na Hawajach.

Poprzednio opisywałem, jaką to wartość miały gwoździe dla wyspiarzy Pacyfiku. Warto popatrzeć na tę sprawę oczyma duchownego, który dwadzieścia jeden lat (1820 - 1841) nawracał Hawajczyków na chrześcijaństwo, Hirama Binghama (1789-1869), i opisał historię i obyczaje tych wysp. 
O pierwszej wizycie Cooka tak pisze misjonarz *): 

"W tym czasie bardzo sławny żeglarz, Kapitan Cook, miał szczęście i zaszczyt przynieść na Wyspy Hawajskie wiadomości o cywilizowanym świecie i zapoznać z nim generację pogan poprzedzającą wprowadzenie Chrześcijaństwa." 

Po wycofaniu się z akwenów arktycznych, gdzie szukano legendarnego przejścia z Pacyfiku na Atlantyk, Cook zawinął do Kauai, jednej  z wysp Archipelagu Hawajskiego. Zarzucił kotwicę nocą, a rankiem ludzie na brzegu nie mogli wyjść ze zdziwienia. 
"Niektórzy pytali, 'co to jest co ma tyle gałęzi', inni wykrzykiwali 'to gaj czy las pływa po oceanie', a niektórzy, przerażeni wielce, zapowiadali niebezpieczeństwo i śmierć." Wodzowie  Kaneoneo i Keawe, którzy wówczas byli przy władzy, wysłali swoich ludzi, żeby zbadali sytuację i zdali raport. Wysłańcy ucieszyli się bardzo, widząc tyle żelaza wiszącego z burt okrętu. Znali już jego wartość, prawdopodobnie z kawałków wraków, jakie czasem prądy przynosiły do wyspy. Wdrapali się na statek, przypatrzyli się załodze i powiadomili swoich, że załoga ma białe czoła, jasne oczy i mówi językiem niezrozumiałym, a na statku jest pełno cennego żelaza. Jeden z obstawy wodza, słysząc o tym, powiedział 'ja zdobędę to żelazo, bo kradzież to moje dziedzictwo i sposób życia. Wodzowie powiedzieli - idź. Ruszył więc na statek i został zastrzelony przez załogę. 
Niektórzy tuziemcy chcieli walczyć z przybyszami.' Ale Kamakahelei, kobieta wysokiej rangi, zaproponowała, by nie walczono z Lono, ich bogiem (o czym osobno), ale by pójść na ugodę i zostać z nimi w przyjaźni. "I oddała swoją córkę Lelemahoalani dowódcy wyprawy. Inni z załogi wzięli inne kobiety i zapłacili za nie żelazem.
Było to najdrożej opłacone żelazo, jakie kiedykolwiek wymieniono za grzeszną rozpustę, i tysiące stały się ofiarami cierpień i śmierci w całej grupie w wyniku żałosnych skutków diabelskiej choroby, jaka jeszcze nie została wypleniona." 
Marynarze, przed zawinięciem do portu byli badani przez pokładowego lekarza. Oczywiście nie chroniło to krajowców przed zarażeniem chorobami wenerycznymi. 

*) A residence of twenty-one years in the Sandwich Islands, or, The civil, religious, and political history of those islands : comprising a particular view of the missionary operations connected with the introduction and progress of Christianity and civilization among the Hawaiian people by Hiram Bingham.
Hartford, Conn. : H. Huntington ; New York : S. Converse, 1847.tłum. RA

w tekscie malowidło Herb Kawainui Kane, "Taniec"
u góry portret Cooka i statek 'Discovery'
[QZD03::040];[QZD02::067]3;[QCB09::053];[QEP05::046]