Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545 No 791

 

Jedno zdumienie dziennie...

      

.

 Handel żelazem na Hawajach.

Poprzednio opisywałem, jaką to wartość miały gwoździe dla wyspiarzy Pacyfiku. Warto popatrzeć na tę sprawę oczyma duchownego, który dwadzieścia jeden lat (1820 - 1841) nawracał Hawajczyków na chrześcijaństwo, Hirama Binghama (1789-1869), i opisał historię i obyczaje tych wysp. 
O pierwszej wizycie Cooka tak pisze misjonarz
*)

"W tym czasie bardzo sławny żeglarz, Kapitan Cook, miał szczęście i zaszczyt przynieść na Wyspy Hawajskie wiadomości o cywilizowanym świecie i zapoznać z nim generację pogan poprzedzającą wprowadzenie Chrześcijaństwa." 

Po wycofaniu się z akwenów arktycznych, gdzie szukano legendarnego przejścia z Pacyfiku na Atlantyk, Cook zawinął do Kauai, jednej  z wysp Archipelagu Hawajskiego. Zarzucił kotwicę nocą, a rankiem ludzie na brzegu nie mogli wyjść ze zdziwienia. 
"Niektórzy pytali, 'co to jest co ma tyle gałęzi', inni wykrzykiwali 'to gaj czy las pływa po oceanie', a niektórzy, przerażeni wielce, zapowiadali niebezpieczeństwo i śmierć." Wodzowie  Kaneoneo i Keawe, którzy wówczas byli przy władzy, wysłali swoich ludzi, żeby zbadali sytuację i zdali raport. Wysłańcy ucieszyli się bardzo, widząc tyle żelaza wiszącego z burt okrętu. Znali już jego wartość, prawdopodobnie z kawałków wraków, jakie czasem prądy przynosiły do wyspy. Wdrapali się na statek, przypatrzyli się załodze i powiadomili swoich, że załoga ma białe czoła, jasne oczy i mówi językiem niezrozumiałym, a na statku jest pełno cennego żelaza. Jeden z obstawy wodza, słysząc o tym, powiedział 'ja zdobędę to żelazo, bo kradzież to moje dziedzictwo i sposób życia. Wodzowie powiedzieli - idź. Ruszył więc na statek i został zastrzelony przez załogę. 
Niektórzy tuziemcy chcieli walczyć z przybyszami.' Ale Kamakahelei, kobieta wysokiej rangi, zaproponowała, by nie walczono z Lono, ich bogiem (o czym osobno), ale by pójść na ugodę i zostać z nimi w przyjaźni. "I oddała swoją córkę Lelemahoalani dowódcy wyprawy. Inni z załogi wzięli inne kobiety i zapłacili za nie żelazem.
Było to najdrożej opłacone żelazo, jakie kiedykolwiek wymieniono za grzeszną rozpustę, i tysiące stały się ofiarami cierpień i śmierci w całej grupie w wyniku żałosnych skutków diabelskiej choroby, jaka jeszcze nie została wypleniona." 
Marynarze, przed zawinięciem do portu byli badani przez pokładowego lekarza. Oczywiście nie chroniło to krajowców przed zarażeniem chorobami wenerycznymi. 

*) A residence of twenty-one years in the Sandwich Islands, or, The civil, religious, and political history of those islands : comprising a particular view of the missionary operations connected with the introduction and progress of Christianity and civilization among the Hawaiian people by Hiram Bingham.
Hartford, Conn. : H. Huntington ; New York : S. Converse, 1847
.tłum. RA

w tekscie malowidło Herb Kawainui Kane, "Taniec"
u góry portret Cooka i statek 'Discovery'

[QZD03::040];[QZD02::067]3;[QCB09::053];[QEP05::046]

.

 

witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane z publ. R. Antoszewskiego)


czerwiec 2004

v.52

  Site Meter