Jedno zdumienie dziennie...

Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545  No 786

Człowiek, czy nieczłowiek. 

Zagadnienie, czy dana istota żywa jest człowiekiem, czy człowiekiem nie jest pasjonowało filozofów od czasów niepamiętnych, ale w epoce odkryć geograficznych i europejskiej ekspansji zaczęło mieć nie tylko znaczenie filozoficzne , ale także zupełnie praktyczne. Czasem wymagało podejmowania decyzji natychmiastowej. Na nieludzi można było polować bez ograniczeń, a na ludzi także, ale trzeba było najpierw zadbać o ich duszę, czyli trzeba było ich złapać i ochrzcić. 
Nie mógł tej sprawy pominąć Karol Linneusz (1707 - 1778), skoro chciał uporządkować cały świat i dla każdej istoty (ze skałami włącznie) znaleźć odpowiednie miejsce na drabinie stworzenia.  
Ku przerażeniu swoich oponentów Linneusz umieścił zarówno ludzi jak i małpy w jednym rzędzie Anthropomorpha, w nim wydzielił ludzi jako gatunek gatunek Homo tego samego rzędu. 

'Nikt nie ma prawa mi mieć za złe' - argumentował nieco obruszony, 'że jako przyrodnik zgodnie z zasadami nauki, do chwili obecnej nie byłem w stanie wykryć żadnej cechy, na podstawie której można odróżnić człowieka od małpy'. A pamiętajmy, było to w sto lat prawie przed 'wybuchem' darwinizmu. 
I tak w grupie człowiekokształtnych znalazły się małpy zachowujące się podobnie, zdaniem uczonego, do ludzi - Satyr i Pigmej, a gatunek Homo składał się z trzech rodzajów: Homo caudatus, Homo troglodytes i Homo sapiens. Linneusz zakładał także, że istnieją inne gatunki Homo, dotąd nie poznane. Cztery geograficzne rasy ludzkie stanowiły podgatunki Homo sapiens. 
Zagadnienie człowiek - nieczłowiek starano się rozwiązać na różne sposoby, między innymi mowę próbowano przyjąć za kryterium. Opowiada się o pewnym francuskim kardynale, który w zoo odezwał się do orangutana "odezwij się, to cię ochrzczę!". Orangutan nabrał wody w usta, nie odezwał się i wymigał się od wody święconej. Dlatego do niedawna wolno było polować na orangutany bez ograniczeń.. 
Pewne trudności systematyczne nasuwały syreny morskie, z którymi baraszkowali sobie marynarze, a przynajmniej tym się chwalili, a także tzw. 'dzikie dzieci' opisywane w różnych krajach, a także ludzie monstrualni. Linneusz umieścił patagońskich olbrzymów razem z alpejskimi karłami w jednym gatunku Homo monstrosus. Znalazły się tam olbrzymie Patagonki (opisywane w doniesieniach Towarzystwa Królewskiego jako dwukrotnie wyższe od angielskich marynarzy), a satyrycy podśmiewali się, że bardzo by się przydały w Anglii dla wzmocnienia rasy, która marniała od co najmniej setki lat. 
A w piśmiennictwie gazetowym w sto lat później, kiedy to dworowano sobie z darwinizmu, Darwin przedstawiany był często z twarzą jednej z postaci linneuszowskiej ilustracji.  

u góry kwiaty zimoziołu północnego, ulubionej rośliny Linneusza
[QZD03::012];[QZD03::009];[QNK21::029];QNK21029-p103