Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545 
No 779

Jedno zdumienie dziennie...

 zestawienia tematyczne 

Sposoby kuchenne w mikrobiologii. 

  Szalki Petriego, płytki agarowe, agar, kolonie bakteryjne, to terminy, z którymi każdy się zetknął nie tylko na ćwiczeniach z mikrobiologii, ale poddając się podstawowym badaniom medycznym. Trzeba przyznać, że zastosowanie agaru zrewolucjonizowało mikrobiologię i medycynę. Dokonała tego zapomniana przez historyków mikrobiologii, Amerykanka niemieckiego pochodzenia, Fanny Eilshemius Hesse (ur. 1850). Przybyła do Europy by odwiedzić rodzinne strony, złapała męża, który współpracował akurat ze znanym uczonym niemieckim, Robertem Kochem (tym od gruźlicy..), i pozostała w Niemczech. Koch starał się izolować poszczególne szczepy bakteryjne, ale miał kłopoty. Najczęściej robiono to zakażając pożywki płynne. Nie można jednak było w ten sposób otrzymać czystych kultur bakteryjnych. Zauważył kiedyś, że przypadkowo zakażone z powietrza skrawki ziemniaka tworzą pojedyncze grupki bakterii, kolonie, które wywodzą się z pojedyńczego zarodnika. Zaczęto więc zaszczepiać bakteriami skrawki ziemniaka, potem ktoś wpadł na pomysł, by użyć do tego celu galarety z dodatkiem odpowiednich składników. Nie była to dobra metoda, galareta była rozkładana przez bakterie i rozpływała się w temperaturze, w której trzeba było je hodować. I wtedy Fanny podsunęła myśl, żeby zamiast galarety używać agaru, który znała z domu. Jej matka podpatrzyła u Holendrów, jak stosowano agar-agar do robienia galaretek owocowych. Wtedy w Europie nie stosowano powszechnie agaru, przywieźli tę recepturę Holendrzy z Jawy. Agar okazał się znakomitym medium. W roku 1881 Robert Koch powiadamiał świat naukowy o swoich sukcesach, mówił o agarze, ale o Fanny .. zapomniał. Wielkim uczonym to się zdarza. 
Agar jest złożonym wielocukrem otrzymywanym z glonów morskich Gelidium i Gracilaria. Zaleta jego polega na tym, że chłonie bardzo wiele wody (5% agar zachowuje konsystencję żelatyny), a rozpływa się dopiero w temepraturze 50-80 stopni. Jest przejrzysty, a najważniejsze, nie jest trawiony przez prawie żadne bakterie o znaczeniu medycznym. Można więc dokładnie ustalać skład pożywki dostępnej dla bakterii. 
Tak więc indonezyjska receptura kuchenna zrewolucjonizowała bakteriologię, a dokonała tego pomysłowa Fanny, która zresztą pomagała mężowi w pracy laboratoryjnej jako laborantka.  

ilustracja: typowa szalka Petriego z koloniami bakteryjnymi
[QZD03::025]1-3;[QHB02::056]p29