Jedno zdumienie dziennie...

 

 zestawienia tematyczne 

 
 

 Klimatyzacja sprzed tysiąca lat.

Miasto Yazdi w Iranie środkowym, liczące sobie półtora tysiąca lat leży, na starym szlaku handlowym łączącym Indie z krajami centralnej Azji. Było ważnym centrum religijnym i do dziś jest ostatnim poważniejszym ośrodkiem  zoroastryzmu. Obok licznych budowli sakralnych i mauzoleów, zachowały się też dziwne konstrukcje przy dawnych budynkach mieszkalnych, jak na ilustracji. 
Miasto leży na zupełnie pustynnym płaskowyżu 1.200 m npm. i temperatury latem osiągają 40 stopni C. Trudno w takich warunkach handlować czy zajmować się produkcją jedwabiu, z czego słynie Yazdi od setek lat. 
Trzeba zauważyć, że regulowanie temperatury pomieszczeń zajmowanych przez ludzi jest stare jak sztuka podtrzymywania ognia.  Od tego czasu jednak podnoszenie temperatury pomieszczeń było łatwiejsze, niż jej obniżanie. Człowiek pierwotny po prostu szukał cienia i uciekał do jaskiń. W pustynnych rejonach Azji wymyślono jednak lepszy sposób na nieznośne upały. Widać to do dziś w Yazdi i niektórych miastach Iranu i Iraku. Budowano tam wysokie wieże z 'łapaczami wiatrów' na szczycie i robiono to już tysiąc lat temu. Wieże te po stronie skąd najczęściej  wiały wiatry zaopatrzone są we wnęki skierowujące ciąg powietrza do wnętrza budowli, skąd powietrze było rozprowadzane po pomieszczeniach mieszkalnych. Ciekawe też, czy wymyślono sposób na dodatkowe obniżanie strumienia powietrza przy pomocy mokrych ścian czy płacht. 
Wieże te także pełniły do pewnego stopnia swoją funkcję termoregulacyjną w czasie bezwietrznym. Kiedy ściany podgrzały się mocno, powietrze wysysane było z pomieszczeń do góry jak w kominie, powodując w izbach upragniony przewiew. 
Urządzenia te funkcjonowały do niedawna, dopiero upowszechnienie elektryczności i klimatyzacji stworzyło im konkurencję. Istnieją jednak do dziś urozmaicając sylwetkę miasta z licznymi minaretami i badgirsami, jak w miejscowym języku nazywa się owe 'łapacze wiatrów'. 

QZD00031];ART30\004\494;EEB

 

 

witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane z publ. R. Antoszewskiego)


marzec 2004

v.47

  Site Meter