Gagatowa Wenus z Engen.

Engen to małe miasteczko w południowych Niemczech (Wirtembergia) w pobliżu ganicy szwajcarskiej. Oprócz kilku zabytków, znane jest z tego, iż w lokalnym muzeum znajduje słynna czarna Wenus. Czarna nie ze względu na jakieś specyficzne cechy rasowe, ale dlatego że wykonana jest z gagatu. Jest to jeden z najstarszych zabytków artystycznych Europy - liczy sobie prawdopodobnie czternaście tysięcy lat. 

Figurynkę-wisiorek znaleziono w jaskini Petersfels i została wykonana w górnym paleolicie, tzw okresie magdaleńskim, gdy w Europie panowały sprzyjające warunki ekologiczne - mnóstwo było zwierzyny w lasach, klimat łagodny. Ówcześni Europejczycy zamieszkiwali w jaskiniach, zajmowali się łowiectwem i pozostawili po sobie mnóstwo dokumentów kultury materialnej, starannie wykonane narzędzia, ale też wspaniałe malarstwo naskalne. Nastąpił wtedy wzrost ludzkiej populacji z kilkunastu tysięcy osobników do kikudziesięciu tysięcy na terenach samej tylko dzisiejszej Francji. Przedstawiona obok druga statuetka pochodzi z tej samej kultury magdaleńskiej, liczy sobie tylko około dziesięć tysięcy i znaleziono ją na terenie dzisiejszej Szwajcarii. Także wykonana jest z gagatu. W obu przypadkach widać wyraźnie, że artysta (pewnie jednak nie artystka) wkorzystał cechy fizyczne gagatu - zwraca uwagę wypolerowana powierzchnia statuetki. Obie statuetki nie przedstawiają głowy - może artysta chciał zwrócić uwagę, że dla przedstawianej idei głowa nie była ważna. Cechę tę obserwuje się w wielu innych statuetkach kobiet wykonanych w różnym materiale, w różnych czasach (w odstępie kilku tysięcy lat) i na różnych kontynentach. Widocznie kryteria estetyczne nie rozprzestrzeniały się przez zapożyczenie, ale wynikały z głębszych warstw ludzkiej psychiki. Radykalna zmiana kanonów estetycznych nastąpiła znacznie później i nie objęła wszystkich kręgów kulturowych. Kanony klasycznej sztuki greckiej w przedstawianiu kobiecego ciała trudno odszukać w sztuce Azteków, Majów czy ludów Polinezji. Ale 'wenusologia porównawcza' to już zupełnie inna historia... 

Gagat jako materiał do wyrobu ozdób znany był nie tylko w Europie. Używano go w różnych epokach i krajach, między innymi w Azji, znany był Wikingom, a Indianie przedkolumbijscy, Majowie, Aztekowie, Alaskańczycy i Pueblisi  wykonywali zeń wspaniałe ozdoby, o czym świadczy piękna żabka gagatowa przyozdobiona turkusami, znaleziona w kanionie Chaco na terenie Nowego Meksyku w USA. 

[porzednia notka o gagacie]
[następna notka o gagacie] 

'gagatową serię'
dedykuję BKPJ

[QZC07::033]1-8