Gagat.

Gagat jako minerał organogenny ma wiele cech przypominających bursztyn. Jest palny, lekki (ciężar właściwy 1,30 do 1,35), miękki (2,5 do 4 w skali twardości Mohsa), przełam muszlowy, elektryzuje się jak bursztyn i w niektórych okolicach zbierany jest w podobny sposób - wyrzucany bywa przez fale na brzeg morza po większych sztormach. Dlatego nazywa się go czasem 'czarnym bursztynem', choć pod względem chemicznym nie przypomina bursztynu. Poznać to można łatwo dotykając go rozpaloną szpilką. Przypalany gagat wydziela zapach tlącego się węgla, podczas gdy bursztyn daje miły zapach kadzidlany. Wynika to stąd, że bursztyn jest skamieniałą żywicą, gagat natomiast jest skamieniałym drewnem zatopionym na dnie rzek i mórz, gdzie w beztlenowych warunkach ulegał powolnej fosylizacji. Powstawał w trzeciorzędzie kilkadziesiąt milionów lat temu (66,4 do 1,6 My) z zatopionych pni igławy (Araucaria). Uważa się, że twardsze formy gagatu powstawały w osadach morskich, miększe pochodzą z dna rzek. Jak i w przypadku innych lignitów, czasem  zachowuje strukturę drewna i pod  mikroskopem zaobserwować można wyraźne słoje przyrostów rocznych, jak na ilustracji obok. 
Nazwa nie pochodzi od polskiego gagatka, ale od miasta w Azji Mniejszej - Gagas. Czarne kamienie tam znajdywane nazywano 'Lithos Gagates', stąd przeszło do francuskiego jako 'Jaiet', by w angielskim przekształcić się w 'jet'. Występuje w wielu krajach, Francji, Hiszpanii, Niemczech, Rosji, Wietnamie, a także w Polsce w Zameczku koło Opoczna. Najbardziej ceniony jest gagat wydobywany w Anglii w okolicach Whitby (Yorkshire). Jak wskazują na to znaleziska archeologiczne, znany był i używany jako ozdoba od ponad piętnastu tysięcy lat przez wiele ludów różnych kontynentów. Warto zauważyć, że inne formy węgla kopalnego, takie jak shungit, antracyt, także były używane od tysiącleci do polepszania wyglądu i podnoszenia atrakcyjności człowieka. Rzecz typowa dla ludzkiej mentalności, aczkolwiek nie jedyna w świecie zwierząt (i roślin?).    

 

'gagatową serię'
dedykuję BKPJ

[poprzednia notka o gagacie]
[następna notka o gagacie]
[QZC07::033]1-8


 

witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane z publ. R. Antoszewskiego)


luty 2004

v.42

  Site Meter