zestawienia tematyczne 


 Pierwsza książka amerykańska.

1.1 UPpometuongane bìk Jesus Christ, wunnaumonuh David, wunnaumonuh Abraham.
1.2 Abraham wunnaumonieu Isaakoh, kah Isaak wunnaumonieu Jakoboh, kah Jakob wunnaumonieu Judasoh, kah weematoh.
1.3 Kah Judas wunnaumonieu Pharesoh, kah zarahoh wutch Tamarut, kah Phares wunnaumonieu Ezromoh, kah Ezrom wunnaumonieu Aramoh.
1.4 Kah Aram wunnaumonieu Aminadaboh, kah Aminadab wunnaumonieu Naassonoh, kah Naasson wunnaumonieu Salmonoh.
1.5 Kah Solmon wunnaumonieu Boazoh, wutch Rachab, kah Boaz wunnaumonieu Obeduh wutch Ruth, kah Obed wunnaumonieu Jesseoh.
[ Mt.1.1]

Przedziwny tekst, jak na amerykańską książkę, ale jak się dobrze przypatrzeć, to niezupełnie obcy. Coś nam przypomina.
Gorzej już z następnym fragmentem: 

12.27 Kah nen sohwhohteaon mattannittìog nashpe Beelzebub, nashpe howan sohwohteahettitcheh keneechanìoog, Yowutche nag pish kìsittumwaeneumìoog.

Ale Belzebuba też wszyscy znamy. 
Zamieszczone cytaty to oczywiście Nowy Testament wedle Św. Mateusza:

1.1.Rodowód Jezusa Chrystusa, syna Dawidowego, syna Abrahamowego.
1.2. Abraham był ojcem Izaaka, a Izaak ojcem Jakuba, a Jakub ojcem Judy oraz braci jego.
1.3. A Juda zrodził z Tamar Faresa i Zarę, a Fares był ojcem Ezrona, a Ez-ron ojcem Arama.
1.4. A Aram był ojcem Aminadaba, a Aminadab ojcem Naasona, a Naason ojcem Salmona.
1.5. A Salmon zrodził z Rahab Booza, a Booz zrodził z Ruty Jobeda, a Jobed był ojcem Jessego.
...
12. 27. A jeśli Ja przez Belzebuba wyganiam demony, synowie wasi przez kogo wyganiają? Dlatego oni będą sędziami waszymi.

....  ale w języku algonkińskim. Równocześnie jest to pierwsze poważniejsze osiągnięcie sztuki drukarskiej i wydawniczej w kolonialnej Ameryce. 
Książki w Ameryce były rzadkością, modlitewniki sprowadzano z Anglii, a pierwsza prasa drukarska powstała dopiero w  1639 roku. Zmontował ją w Cambridge ślusarz  Stephen Daye, ale drukował na niej tylko psalmy do miejscowego użytku. Dopiero w roku 1661 ukazała się pięknie opracowana: 

 

 

Wusku 
Wuttestamentum 
nul-lordumun 
Jesus Christ 
Nuppoquohwussuaeneumun.

Cambridge
Printed by Samuel Green..
MDCLXI 

 

 

Była to  Biblia dla Algonkinów, przetłumaczona na ich język przez pastora Johna Eliota i wydana w drukarni Samuela Greena w Cambridge.
John Eliot uznany został za Augustyna Nowej Anglii i Apostoła Indian, a Cotton Matter, ówczesny intelektualista amerykański tak o tym pisał: 

"Zauważcie, Amerykanie, to największy honor, jaki was spotyka. Biblia została wydrukowana tu, w naszym Cambridge, i jest to jedyna Biblia jaka została wydrukowana w całej Ameryce od stworzenia świata."

Algonkinowie zamieszkiwali wtedy olbrzymie połacie Ameryki Północnej, od Atlantyku do Wielkich Jezior i Zatoki Hudsona. Kilka tysięcy egzemplarzy rozdano indiańskim osadom misyjnym. 
Pierwsze egzemplarze 'Indiańskiej Biblii Eliota' wysłano królowi Karolowi II, któremu była zadedykowana, i wielu prominentom ówczesnego świata polityki i nauki. Chociaż nikt z nich nie potrafił jej czytać, od razu stała się bibliograficzną rzadkością i gratką dla zbieraczy i bibliofilów. I tak zostało do dziś. A język zamiera. Zaledwie około 80.000 Indian w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych posługuje się językami z grupy algonkińskiej, a i ci są dwujęzyczni. 

[QZC09::056];[QNK18::039];[QAB02::655]p1027,41;[QRE02::019]p17

 


 

witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane z publ. R. Antoszewskiego)


styczeń 2004

v.40

  Site Meter