Leon XIII
(papież 1878 - 1903)

 zestawienia tematyczne 


Indeks książek zakazanych.

Pierwszej próby ustalenia tego co wolno czytać i studiować chrześcijaninowi, a czego nie wolno, dokonał papież św. Gelasius I (492- 496). W roku 496 wydał dekret z wykazem tekstów heretycznych, ale spis zawierał także wykaz książek polecanych. 'Książki zakazane' wolno było studiować dla określonych, zbożnych celów. Kiedy jednak wynalazek druku spowodował rozpowszechnianie nowych tłumaczeń Biblii i traktatów protestanckich, najpierw zareagowała Rada Frankfurtu, niezależnego miasta imperialnego, za namową arcybiskupa Mainz. I tak powstał we Frankfurcie pierwszy urząd kontroli publikacji w roku 1486. Kilkadziesiąt lat potem, wobec lawiny książek nieprawomyślnych, kardynał Caraffa w 1543 zadekretował, że nie wolno drukować książek bez pozwolenia Świętej Inkwizycji. Tenże Caraffa, już jako papież Paweł IV wydał w roku 1559 'Index librorum prohibitorum' - oficjalny wykaz książek, których nie wolno czytać i rozpowszechniać. Indeks miał wiele wydań i uzupełnień, a wydanie turyńskie z roku 1891, lata Leona XIII,  znalazło się w moich zbiorach. 


 

Index 
Librorum Prohibitorum 

Sanctissimi Domini Nostri 
Leonis XIII. Pont. Max. 
jussu editus. 
Editio III. Taurinensis 
cum appendice usque AD 1891
Augustae Taurinorum
Typ. Pontificia et Archiepiscopalis 
Eq. Petri Marietti,
 
1891
[str. 440], 

 

 

Na mocy bulli papieskiej Pawła IV z 5. 1. 1559 odwołano wszelkie pozwolenia na czytanie zakazanych dzieł, spowiednicy mieli obowiązek dowiadywać się kto czyta i rozpowszechnia heretyckie druki, szczególnie chodziło o publikacje luterańskie. Od zakazu nikt nie był zwolniony, pod groźbą ekskomuniki obowiązywał on urzędników kościelnych, biskupów, arcybiskupów, kardynałów, patriarchów, a także panujących i cesarzy. Było wiele uzupełnień i wydań Indeksu, i kiedy za czasów papieża Piusa XII, ukazało się ostatnie wydanie w roku 1948, zawierał 4.126 zakazanych pozycji. Kopernik został wpisany do Indeksu dopiero w roku 1616, a potem wycofany. W omawianym wydaniu Kopernika już nie ma, ale jest Erazm Darwin, Karola jeszcze nie dostrzeżono, jest Kant, słownik Larousse'a, jest nawet historia matematyki autorstwa niejakiego Guillaume Libri, jest oczywiście Luter, Savonarola, i.. Adam Mickiewicz z mesjanizmem. 
Co Paweł IV rozpoczął, to Paweł VI skończył. W roku 1966 Indeks uznany został za dokument historyczny i przestał obowiązywać wiernych. Groźba ekskomuniki za czytanie książek niedozwolonych została odwołana.  
Trzeba jednak podkreślić, że choć Marcin Luter głosił wolność sumienia, zakazy dotyczące dzieł nieprawomyślnych były niemniej ostre, a Geneva za teokratycznych rządów Kalwina daleko przewyższała surowością przepisy rzymskie. 

[QZC09::034];[QAB04::255];[QNK18::028];[QAB03::351]p189


 

witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane z publ. R. Antoszewskiego)


styczeń 2004

v.41

  Site Meter