zestawienia tematyczne 


 

 Krzyżacy Henryka Sienkiewicza dla Mazurów.

Jedną z dziwniejszych i niezmiernie interesujących polskich pozycji wydawniczych są 'Krzyżacy' Henryka Sienkiewicza wydane w Olsztynie w 1930 roku. Dwie rzeczy zwracają tu uwagę. Otóż 18.8.1927 z wielką pompą, z udziałem głównego bohatera - Hindenburga, zwycięzcy bitwy pod Tannenbergiem, otwarto olbrzymie muzeum-mauzoleum w pod Olsztynkiem, naówczas Hohensteinem, na polach bitewnych pod wsią o tej nazwie. Hindenburg obchodził swoje osiemdziesiąte urodziny, a wkrótce miał w tym mauzoleum spocząć, mimo że w ostatniej woli życzył sobie, by pochowano go w rodzinnych stronach.
I pewnie reakcją na tę pompę było wydrukowanie w Olsztynie, w znanej drukarni prowadzonej przez rodzinę Pieniężnych, owych 'Krzyżaków'. Pewnie by przypomnieć wszem i wobec, a przede wszystkim Mazurom, że Grunwald to też część historii Niemiec i historii Polski, a miejsce bitwy pod Grunwaldem leży zaledwie kilka kilometrów od Tannenbergu (teraz Stębark). 
Jest jeszcze druga rzecz warta szczególnego podkreślenia. Otóż 'Krzyżaków' olsztyńskich wydano po polsku posługując się tzw. niemiecka czcionką, szwabachą, zwaną czasem czcionką gotycką. Tak wydawano na Mazurach i w Prusach Wschodnich polskie modlitewniki i polskie gazety w nielicznych polskich oficynach wydawniczych. Mam w swoim księgozbiorze kilka książek tak wydanych (pisałem o tym poprzednio tu i tu). Tą czcionką drukowano też niemieckie gazety w owym czasie (aż do 1943!). Wydawcy słusznie uznali, że skoro oko Mazura przywykło do czytania dosyć nieprzejrzystego druku gotyckiego, to i teksty polskie, patriotyczne i religijne, należy tym drukiem wydawać. Ostatni dyrektor wydawnictwa, Seweryn II Pieniężny (1890 - 1940), został w roku 1939 zaaresztowany przez Niemców i zamordowany w Hohenbruch. 
Książkę tę pamiętam z dzieciństwa. Przechowywano ją w piwnicznej skrytce, bo za takie rzeczy w czasie wojny szło się do lagru. Niestety, potem jakoś się zawieruszyła w powojennym rozgardiaszu. Jak się okazuje, nie wie o niej nawet Biblioteka Narodowa, jest jednak jeden egzemplarz przechowywany w IBL. I dobrze. 

[opis. bibl.:]
Wydanie 'Krzyżaków' gotykiem ukazało się w 1930 r. w Olsztynie nakładem wydawnictwa 'Mazur'. Na stronie tytułowej (wszystko gotykiem) czytamy:

Alfabetem wydawnictwa 'Mazur', 
drukiem Pieniężnego z dziewięcioma ilustracjami. 
Ilustracje czarno-białe A. Piotrowskiego. 
Olsztyn, 1930.]

 (Dane bibl. zebrane przez p. E. Janisławską)

 

[QZC00::038];[QAB04::256]p1838


 

witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane z publ. R. Antoszewskiego)


styczeń 2004

v.40

  Site Meter