muszelka kauri, czyli porcelanka
(Cypraea moneta)


Porcelanka opanowuje świat. 

Chiny, Indie, Dolina Indusu, Sri Lanka, kraje arabskie Afryki wschodniej, zaopatrywały się w pieniądze drogą morską. Jak tylko w morskiej żegludze zaczęto posługiwać się większymi statkami wymagającymi balastu, do Maldiwów płynęły statki obciążone kamieniami, piaskiem, lub odpowiednimi towarami, z Maldiwów natomiast brały pieniądze w jako balast. 
Droga do Afryki centralnej była bardziej skomplikowana. Arabowie wyładowywali muszelkowy towar w Persji, skąd poprzez Arabię i Egipt karawanami wielbłądzimi przewozili do Sudanu, a stamtąd, dalej na grzbietach wielbłądów, do ówczesnej 'centrali handlowej' Timbuktu, a potem do Konga i na wybrzeże zachodnie. Po spenetrowaniu krajów arabskich przez Wenecjan w XIII wieku, transporty statkami weneckimi docierają  do Maroka lub wprost do krajów Zatoki Gwinejskiej. 
Transportem kauri do Afryki Zachodniej zajęli się także na wielką skalę Portugalczycy, którzy dotarli do Maldiwów i stamtąd, bez pośrednictwa Arabów, przewozili cenny produkt jako balast do Portugalii i dalej do Afryki. Były lata kiedy setki ton kauri wywożono z Maldiwów do Gwinei, królestwa Benin i Kongo. To samo robili Anglicy już w siedemnastym wieku. Transportowali kauri do Afryki poprzez Europę, jak do innych krajów Pacyfiku. W Afryce wymieniano kauri na niewolników, których następnie sprzedawano w Ameryce z olbrzymim dochodem. Pojemność statków brytyjskich pozwalała na masowy transport do różnych krajów i wynikiem tego była gwałtowna dewaluacja kauri jako środka płatniczego. Niemniej jeszcze w XIX wieku wywieziono w ten sposób z Maldiwów 75 miliardów muszli (115.000 ton) jako balast sprzedawany z olbrzymim dochodem w Afryce i w Ameryce. 

Przypatrzmy się pewnym 'giełdowym' relacjom dotyczącym kauri. 
Słynny podróżnik arabski Ibn Batuta, który przebywał dosyć długo na Maldiwach podaje, że w 1343 roku za jeden denar w złocie można było otrzymać 4 do 12 botsu muszelek, w zależności od ich jakości (botsu było jednostką monetarną odpowiadającą 100.000 sztuk kauri). Natomiast w Mali, gdzie go też poniosło, jeden denar odpowiadał zaledwie 1.150 muszelkom. Był to naprawdę złoty interes - około 4.000-krotny wzrost wartości!
Jeszcze pod koniec XIX wieku w Sudanie za jedną muszelkę można było dostać garść fasoli lub cebulę. Jajko kurze kosztowało 8 kauri, kura 30 - 150 kauri, a za skórę lwa płaciło się 4.000 do 8.000 muszelek, dolar był wart 2.000 muszelek. 
Muszelka kauri jako środek płatniczy okazała się niezwykle żywotna. W Indiach, w Bengalu misjonarze zebrali od miejscowej ludności 160 milionów muszelek w jako dar na budowę nowego kościoła pod koniec dziewiętnastego wieku, a w Afryce centralnej, jeszcze w latach pięćdziesiątych dwudziestego wieku dokonywano zakupów przy pomocy łańcuszków muszelek nanizanych na sznurku. 

Znaczenie porcelanki w życiu społecznym nie ograniczało się jednak do krajów Pacyfiku czy Afryki. Wprawdzie nie ma dowodów, że w Egipcie czy krajach europejskich płacono muszelkami, znaleziska archeologiczne wskazują, że zasięg kauri był niezwykle rozległy, i w czasie i w przestrzeni. 
W Egipcie zaopatrywano zmarłych w muszelkowe ozdoby, a przykładem nobilitacji muszelki są wyroby ze złota imitujące porcelankę, jak ten łańcuszek ze złotymi muszelkami - kopiami porcelanki, nanizanymi razem z kolorowymi kamieniami półszlachetnymi importowanymi z Afganistanu około 2000 p.n.Chr.  

Z basenu Morza Śródziemnego transportowano wzdłuż głównych rzek cenne ozdoby na północ, i już w górnym paleolicie wzdłuż Dunaju i Renu wyposażano zmarłych w ozdoby z muszelek. Do krajów skandynawskich docierały poprzez wybrzeża Morza Kaspijskiego. Centrum handlowym był Tabriz. Wędrowały dalej na północ wzdłuż Wołgi i znane były na całym terenie ludów ugro-fińskich już pierwszym tysiącleciu naszej ery. Nabywano je za futra, a używano jako ozdoby chroniące przed urokami.  W Finlandii ozdabiano nimi uprząż koni dla tych samych celów. Ale i tu nie kończył się ich zasięg. Dotarły na tereny obecnej Norwegii,  na wyspę Luriøy leżącą dokładnie na kręgu polarnym, a także na bałtycką wyspę Gotland. 

W Afryce, gdzie rytuał i kult zawsze ściśle łączyły się artyzmem, używano muszelek, poza ich rola monetarną, do wytwarzania masek, figurynek bóstw i wspaniałych ozdób osobistych. 
Ta maska pochodząca z Konga (plemię Lega) ma oczy wykonane z muszelek kauri, co dawało jej znamiona mocy spostrzegania i przewidywania - rzecz istotna w dla utrzymywania wysokiej pozycji wodzów plemiennych. Ozdabiano takimi maskami domy miejscowych dygnitarzy. 

 

 

 

 

 

 

Papuasi z Nowej Gwinei przepadają za wymyślnymi maskami, strojami, ozdobami wszelkiego rodzaju. 
Oto czepek - welon weselny wykonany z muszelek kauri w rejonie dorzecza Sepik. Muszelki kilkanaście lat temu miały tam jeszcze konkretną wartość handlową, była to więc uroczysta ozdoba i wiano równocześnie. 
Obecnie także mają wartość handlową w nieco innym znaczeniu. Bogaci turyści i muzea na całym świecie płacą setki tysięcy dolarów za egzotyczne dzieła sztuki ozdabiane lub wykonane z muszelek. 

 

 

Welon - czepek zakończony jest egzotyczną głową krokodyla ..

Poniżej inny przykład atrakcyjnego ubioru głowy - coś w rodzaju opaski noszonej w czasie uroczystości plemiennych dla podniesienia prestiżu. Oprócz muszelek, poważną rolę spełniają tu kły dzika.. Eksponat także z Papui, z rejonu Sepik. 

 

[QZC06::035];QCP05096\33\23;[QAB07::040]p199;RIQ78-051p304-5;[QNT02::058];RCP05025\TIME3\164

 

 


 

witrynę prowadzi
(C) R. Antoszewski

Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane z publ. R. Antoszewskiego)

Site Meter
czerwiec 2003

v.22