Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545; rok XV; No 3480

Zestawienie tematyczne prowadzone na bieżąco

notka poprzednia                                     zestawienie miesięczne                                           notka następna

 

Jedno zdumienie dziennie...

 

.

Rozsiewanie zarodników torfowca.

Wszystko co żyje rozprzestrzenia swoje geny poprzez liczbę potomstwa i opanowywanie nowych środowisk i terenów. Jest to podstawowa cecha wszystkich organizmów żywych. Organizmy żywe 'wymyśliły' mnóstwo sposobów dla podniesienia skuteczności tego zadania.
Przyjęto klasyfikować sposoby rozprzestrzeniania się roślin i nadano im nazwy w zależności od uruchamianych mechanizmów. Mówimy o choriach. I tak wyróżnia się zoochorię, i jej formę szczególną endozoochorię, hydrochorię, anemochorię, i inne.
Szczególnym sposobem rozprzestrzeniania się posługuje się występujący we wszystkich regionach geograficznych mech torfowiec (Sphagnum, znanych jest 120 gatunków tego rodzaju). Roślina drobna potrafiła opanować olbrzymie połacie terenów podmokłych i bagnisk. Sądzi się, że torfowiska zajmują aż jeden procent powierzchni ziemi. Dokładniejsza obserwacja ujawnia wiele jego atrakcyjnych cech. Oto jeden z torfowców z zarodniami. Na szczycie zarodni widać wieczko po otwarciu którego zarodniki są wyrzucane kiedy jest odpowiednia pogoda.

Ta niepozorna roślina opanowała olbrzymie tereny dzięki bardzo szczególnemu sposobowi rozrzucania zarodników. Zarodnia pęka 'wystrzałowo' i zarodniki wyrzucane są z dużą siłą, ale skuteczność poprawiona jest szczególnym sposobem tego wystrzału. Normalnie wyrzucone nawet ze znaczną siłą tak drobne zarodniki miałyby szansę wzniesienia się zaledwie na kilka milimetrów. Wyrzut z wirem pierścieniowym (toroidalnym) pozwala na wyrzucenie drobnych zarodników na odległość 10 do 20 cm gdzie zarodniki łatwiej podejmowane są przez drobny nawet podmuch powietrza i mogą być przenoszone na olbrzymie odległości. Prędkość wyrzuconych w ten sposób zarodników wynosi 3,9 m/sek a przyspieszenie dochodzi do 36.000 g.

Zjawisko to udało się przebadać przy pomocy ultra szybkiej fotografii umożliwiającej wykonanie aż 10.000 klatek na sekundę. Poszczególne wystrzały zobaczyć można na krótkich filmikach tu. Schematycznie powstawanie wirów toroidalnych przedstawiają poniższe schematy:

Dotąd powstawanie wirów toroidalnych obserwowano w technice i zoologii. Dzięki nim helikoptery są sprawniejsze, a meduzy i kałamarnice przemieszczają się 'odrzutowo' sprawniej . Jak się okazuje, i roślinom i zwierzakom nie są obce chwyty techniczne zapewniające wysoką wydajność określonych procesów. Zawsze kiedy czytam, że meduza porusza się jak odrzutowiec, że sieć nerwowa funkcjonuje jak komputer, że ryby pływają jak łódź podwodna, budzi się we mnie protest. Sytuacja jest akurat odwrotna. To odrzutowce poruszają się jak meduzy, to łodzie podwodne niezdarnie naśladują ryby czy komputery marnie naśladują sieć nerwową. Sposoby te w przyrodzie działają od milionów lat, a człowiek z całą swoją techniką wpadł na to zaledwie kilkadziesiąt lat temu i zwykle potem dopiero zauważa ze zdumieniem, że wcale nie jest wynalazcą danego procesu.  

schematy wirów wzięte z wikipedii
[QZE11::130];[QEQ36::242];[QEQ52::266]272,3
w sieci: 15.5.2914; nr 3480

 

 


witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane do publ. R. Antoszewskiego)

  Site Meter