Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545; rok XIV; No 3380

Zestawienie tematyczne prowadzone na bieżąco

 

Jedno zdumienie dziennie...

 

.

Radon wokół nas.

Radioaktywny gaz szlachetny radon (222Rn) powstaje w wyniku rozpadu izotopów uranu. Powoli sączy się przez warstwy skał i glebę, dostaje się do atmosfery i domów. Jest silnie promieniotwórczy. W wyniku szeregu przemian jądrowych połączonych z emisją promieniowania alfa i beta, poprzez polon i bizmut przechodzi w stabilny ołów (206Pb). Promieniowanie alfa ma krótki zasięg, ale odznacza się wysoką energią (aż 5,6 MeV) i dużą gęstością jonizacji. 'Potrącając' molekuły stanowiące treść komórkową powoduje powstawanie wolnych rodników i wywoływać może nieodwracalne zmiany związków wielkocząsteczkowych, w tym DNA i RNA. Jest to szczególnie niebezpieczne w komórkach zdolnych do podziału, stąd rakotwórcze skutki promieniowania jądrowego. Najbardziej na promieniowanie radonu narażone są delikatne komórki nabłonka płuc stykające się bezpośrednio z powietrzem. Wyliczono, że radon jest główną przyczyną raka u osób niepalących i drugą co do ważności przyczyną u palaczy. 
Mówiąc o szkodliwym działaniu jakiegoś czynnika na procesy biologiczne zwykle mówimy równocześnie dawkach czy dozach nieszkodliwych, albo nawet stymulujących, działających dodatnio w bardzo małych stężeniach. Niestety, nie jest tak w przypadku promieniowania jonizującego. Tak zwana hormeza, aktywacja procesów biochemicznych po podaniu niskich stężeń substancji szkodliwych, nawet trujących, w odniesieniu do promieniowania jonizującego nie działa. Dla człowieka każde promieniowanie jonizujące jest szkodliwe (wbrew pierwotnym hipotezom, jak się okazało, opartych na błędnych badaniach). Ale uciec przed promieniowaniem nie można. Ciągle jesteśmy 'naświetlani' promieniowaniem kosmicznym, promieniowaniem mającym źródło w ciele człowieka, jak 14C i 40K. Ale największą dawkę otrzymujemy od radonu. Jest wszędzie, tylko o różnym stężeniu. Ze względu na brak hormezy, z konieczności, mówimy tylko o dawce dopuszczalnej, której nie należy przekraczać. 
Najwięcej radonu jest w domach, szczególnie w pomieszczeniach słabo wentylowanych. Przeciętny człowiek pochłania dawkę promieniowania większą od radonu w domu niż od wszystkich źródeł w otoczeniu łącznie z promieniowaniem pochłoniętym w wyniku zabiegów medycznych, a ryzyko zachorowania na raka w wyniku napromieniowania jest setki razy większe niż ryzyko związane z obecnością rakotwórczych chemikaliów w pożywieniu i wodzie.   
Radioaktywność radonu powietrza przyjęto wyrażać w Bq/m3 (Bq - bekerel to jeden rozpad promieniotwórczy na sekundę). Radioaktywność powietrza nad oceanami, regionami arktycznymi i na wybrzeżach wielkich oceanów wynosi od 0,1 do 3 Bq/m3. Nad kontynentami radioaktywność jest wyższa, rzędu 10 do 30 Bq/m3, wewnątrz domów średnia światowa wynosi 39 Bq/m3
W większości krajów przyjęto poziom 150 Bq/m3 za dopuszczalny. Poziom 200 - 400 Bq/m3 uznaje się za stan alarmowy wymagający podjęcia badań, natomiast przy poziomie 800 Bq/m3 właściciel domu powinien podjąć działania mające na celu obniżenie zawartości radonu. Poziom rzędu 1000 Bq/m3 bywa w domach zbudowanych na glebach o znacznej zawartości uranu lub na gruncie łatwo przepuszczalnym. Radon, jako gaz cięższy od powietrza, gromadzi się w dolnych pomieszczeniach, szczególnie w piwnicach (ciężar właściwy powietrza wynosi 1,2 g/L, radonu 9,7 g/L). Co ciekawe, za poziom dopuszczalny w kopalniach uranu, z konieczności, przyjmuje się aż 7000 Bq/m3 (7 kBq), ale w niektórych sztolniach czy zakładach 'leczniczych' typu spa bywa kilkanaście kBq/m3 i więcej. Swego czasy wielkie zdumienie wzbudziło wykrycie w pewnym prywatnym domu w Pennsylwanii aż 100 kBq/m3, tylko dziesięć razy mniejsze niż w niewentylowanych zamkniętych sztolniach kopalni uranu, gdzie dochodzić może do 1 MBk/m3. Okazało się, że dom położony był nad eksploatowanymi złożami uranu. 
Jak dotąd jedynym sposobem ochrony przed skutkami działania radonu jest wentylacja pomieszczeń zamkniętych obniżająca jego zawartość w powietrzu do poziomu w powietrzu na zewnątrz pomieszczeń mieszkalnych. Na szczęście, radon jako gaz szlachetny, więc chemicznie obojętny, nie absorbuje się na ścianach czy sprzęcie domowym.

notki o radonie:
Dozy naprieniowania;
Skutki napromieniowania;
także notka następna.

[QZE11::154];[QEQ37::050]b,c,d,e,f,52,3
w sieci: 4.10.2013; nr 3380


witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane do publ. R. Antoszewskiego)

  Site Meter