Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545; rok XIV; No 3283

Zestawienie tematyczne prowadzone na bieżąco

 

Jedno zdumienie dziennie...

 

.

Sen a struktura związków organicznych.

"Uczmy się śnić, moi panowie, może w ten sposób znajdziemy prawdę. Ale strzeżmy się zbyt wcześnie sny swoje ogłaszać, nim sprawdzimy je trzeźwym umysłem." *)
Trudno się domyśleć, że wypowiedź dotyczy badań z zakresu chemii organicznej.
Tak o swoim odkryciu pierścieniowej budowy benzenu mówił na specjalnej sesji Niemieckiego Towarzystwa Chemicznego Friedrich August Kekulé (1829 - 1896) w roku 1890, w dwadzieścia pięć lat po dokonaniu przełomu w chemii organicznej. I dalej mówił o szczegółach odkrycia: 

"Podczas mojego pobytu w Gandawie mieszkałem w eleganckiej kawalerce przy głównej ulicy. Okno mojego pokoju w którym pracowałem wychodziło na wąską boczną ulicę i pokój za dnia był ciemny. Dla chemika, który spędza wiele godzin w laboratorium, nie było to dobre. Tam pisałem mój podręcznik, ale jakoś mi nie szło, duchem byłem gdzie indziej. Obróciłem krzesło w stronę kominka i zapadłem w drzemkę. I znowu zaczęły brykać mi przed oczyma atomy. Mniejsze grupy pozostawały w tle. Oczyma duszy widziałem większe, bardziej złożone zespoły. Długie rzędy coraz gęściej zbierały się, wszystkie w ruchu, kręciły się i wierciły jak węże. Nagle, co to? Jeden z nich złapał swój własny ogon i zaczął wirować drwiąco przed moimi oczyma. W mgnieniu oka obudziłem się i resztę nocy spędziłem na rozważaniu o konsekwencjach mojej hipotezy."

I sen ten dało się pięknie zobrazować (obok).
Kekulé uważany był za czołowego chemika swego czasu. Otrzymał w r. 1895 od cesarza tytuł szlachecki i przyjął nazwisko Agust Kekulé von Stradonitz. Ale nie za sny został nobilitowany. Uzyskał uznanie za konkretne badania i wizję istoty chemii strukturalnej. 
Pojęcie struktury przestrzennej związków organicznych, wprowadzenie pojęcia powinowactwa i wartościowości na stałe zmieniło chemię organiczną i biochemię, pozwoliło zrozumieć izomerię chemiczną i wytyczyło nowe drogi syntezie chemicznej. 
Jak zwykle pojawiły się tez komentarze humorystyczne i karykatury, niektóre bardzo udane. Wydano specjalny załącznik do znanego do dziś pisma naukowego 'Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft', którego tytuł figlarnie podmieniono na 'Berichte der Durstigen Chemischen Gesellschaft' (Chemiczne Towarzystwo Spragnionych), gdzie zamieszczono rozprawkę o pomocnej roli małp w chemii i zmodyfikowany pierścień benzenowy: 

Jeszcze bardziej pomysłowa interpretacja pierścieni pokazywała, jak sześć małpek wiruje w pierścieni trzymając banana w jednej łapce, co ilustrowało podłączenie wodoru jedną wartościowością. 

Pierścienie i wartościowości to do dziś sposób przedstawiania struktur chemicznych a pierścień benzenowy przedstawiony w następnej notce to prawie symbol współczesnej chemii. Do chwili obecnej był jednak tylko wygodnym przedstawieniem struktury chemicznej i nikt nie sądził, że kiedyś 'na własne oczy' będzie można oglądać autentyczne pierścienie złożone z węgla.
A teraz właśnie tego dokonano (p. następna notka). 


*) Wypowiedź Kekulégo o roli drzemki to klasyka literatury naukowej, nie tylko chemicznej, i warto zacytować ją w oryginale:

"Lernen wir träumen, meine Herren, dann finden wir vielleicht die Wahrheit - aber hüten wir uns, unsere Träume zu veröffentlichen, ehe sie durch den wachen Verstand geprüft worden sind." 
(
Kekulé 1890, 25 Jahre Benzolfest)

[QZE11::044];[QEQ34::171]2-5
w sieci: 30.5.2013; nr 3283


 

witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane do publ. R. Antoszewskiego)

  Site Meter