Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545; rok XIII; No 2894

 

 

 

 

Jedno zdumienie dziennie...

  zestawienia tematyczne 

.

Mięsożerne liście podziemne.

Sam tytuł brzmi nieco paradoksalnie. Ciągle jeszcze roślina mięsożerna nie jest czymś codziennym, i dochodzi ten podziemny liść kojarzący się nam z tym co roślina ma nad ziemią, w przeciwieństwie do tego co ma pod ziemią.
Zaledwie 0,5 procent znanych gatunków roślin to rośliny drapieżne - aktywnie polujące na zwierzęta lub zastawiające zmyślne pułapki. Na dodatek występują przede wszystkim w środowiskach bardzo ubogich w składniki mineralne, głównie azot. Paradoksalność tej sytuacji tkwi też w tym, że zjadając zwierzęta zjadają to co istnieje dzięki fotosyntezie innych roślin. Jeśli do tego dodać, że nicienie żywią się bakteriami żywiącymi się resztkami roślin, mamy tu do czynienia z jakimś zawiłym zapętleniem łańcucha pokarmowego. 
A druga sprawa, to te podziemne liście. Liście powstały u roślin lądowych by czerpać pokarm z powietrza z wykorzystaniem energii słonecznej. Co mogą więc robić liście pod ziemią gdzie nie ma światła, a obecny tam dwutlenek węgla jest bardzo mało ruchliwy?
W Brazylii, w stanie Minas Gerias w pustynnych rejonach Serra do Cabral żyje roślina o maleńkich, 1 mm listkach, z których większość znajduje się pod ziemią. Philcoxia minensis (nazwa od nazwy stanu) należy do rzędu Lamiales (jasnowate lub wargowe), w tej grupie jest kilka roślin mięsożernych, między innymi występujący w Polsce pływacz (Utricularia) - podwodny drapieżca stawów i .. akwariów.
Philcoxia minensis płożąca się po piasku, na rachitycznych gałązkach ma małe listki i śliczne kwiatki, bardzo 'wargowe'.


Philcoxia minensis, pęd nadziemny


Philcoxia minensis, kwiat

Na listkach podziemnych natomiast znajdują się lepkie, gruczołowate narośla. Przy pomocy mikroskopu skaningowego udało się zaobserwować nicienie unieruchomione przez te struktury. To samo nie byłoby dowodem do zaliczenia rośliny do mięsożerców. Dopiero badania fizjologiczne i biochemicznych dostarczyły dowodów. 
Stwierdzono występowanie w tych strukturach fosfataz, enzymów umożliwiających penetrowanie komórek nicieni. Wykazano też, że nicienie mogą stanowić źródło pożywienia dla rośliny. Istotny jest tu azot, niezbędny do wszystkich procesów życiowych, a pustynne podłoże jest go pozbawione. 
W badaniach posłużono się metodą izotopową. Azot ma aż 14 izotopów promieniotwórczych, mało przydatnych jednak do badań biologicznych. Najtrwalszy z nich 13N ma półokres trwania niecałe 10 min, ale są znane też dwa stabilne izotopy różniące się masą atomowa - 14N i 15N. W przyrodzie 15N stanowi zaledwie mniej niż 0,3 procent ogólnej puli azotu. Prawie czyste preparaty 15N można otrzymać metodami fizycznymi a potem oznaczać występowania znacznika metodą magnetycznej rezonansowej spektroskopii jądrowej (NMR). W ten sposób można wyznakować materiał biologiczny np po podaniu nicieniom organicznych związków azotu zawierających 15N. Tak właśnie zrobiono dla wykazania mięsożerności
Philcoxia minensis. Nicienie wyhodowane na pożywce z 15N umieszczono w strefie korzeniowej (liściowej) tej rośliny. Już w jeden dzień po podaniu wyznakowanych nicieni aż 5 procent znacznika znalazło się w częściach nadziemnych, po dwóch dniach piętnaście procent nicieniowego azotu pochłonęła roślina. 
Tak więc mięsożerność
Philcoxia minensis wydaje się być udowodniona. 

Mnie ciągle zastanawia dlaczego rośliny wykorzystują liście i różne ich modyfikacje do korzystania z pokarmu zwierzęcego. Na zdrowy rozsądek powinny lepiej nadawać się do tego kwiaty. Od milionów lat mają kontakty z owadami, korzystają z ich usług i karmią. Czemu nie 'wpadło im do głowy' by pożywić się goścmi? Pająki podjęły okazję - zastawiają pułapki na owady odwiedzające kwiaty. Pewnie, że byłoby to nieładnie ze strony roślin, ale to nie jest kryterium w świecie żywym i na to mamy tysiące przykładów.  

u góry 'szpilki' kauri pow. 2 x
[QZE09::013][QEQ04::257]B,8,9,260
w sieci 22.1.2012; nr 2894


 

witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

  Site Meter