Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545; rok XII; No 2844

Zestawienie tematyczne prowadzone na bieżąco

                               

 

Jedno zdumienie dziennie...

 

.

Jak nasiona akacji udają trupka i po co?

Rośliny nie mają mózgu, ani nawet układu nerwowego, nie potrafią się samodzielnie poruszać. A przecież doskonale się rozprzestrzeniają, nieomylnie znajdują też partnerów do rozmnażania. Aby spełniać podstawowe funkcje życiowe wykorzystują do tego prawa fizyczne, ale przede wszystkim wynajmują cudze mózgi na swoje potrzeby.
Na szczególny 'pomysł' wpadła akacja australijska Acacia verticillata. Jest to roślina zoochoryczna (zoochoria - roznoszenie nasion przez zwierzęta) wykorzystująca mrówki w tym celu. Zresztą współżyje w symbiozie z mrówkami także dla celów obronnych. 
Nasiona wielu gatunków akacji zaopatrzone są w tak zwany elajosom - specjalne ciałko bogate w substancje odżywcze, najczęściej tłuszcze, które stanowi nagrodę za usługi (zdjęcie obok przedstawia nasionko Acacia cyclopis wraz z elajosomem) . Mrówki chętnie zjadają elajosomy, więc znoszą nasiona do swojego siedliska. Ale to akacji nie wystarcza bo siedlisko mrówek mieści się w samej akacji. I tu wchodzi w grę psychologia owadów. Otóż mrówki posługując się węchem, rozpoznają martwe owady i bardzo szybko wynoszą je z mrowiska broniąc się jakąś epidemią. Nazywamy to nekroforezą. Martwe mrówki rozpoznają po zapachu. Znakiem rozpoznawczym jest np wydzielanie śladów kwasu olejowego, albo nagły zanik specyficznych dla żywych mrówek substancji takich jak irydomymercyna czy dolichodial. Na dany znak mrówka jest wynoszona z mrowiska i lokowana w bezpiecznej odległości. Robiono okrutne doświadczenia. Smarowano żywe mrówki owym znakiem rozpoznawczym. Natychmiast były usuwane z mrowiska mimo protestów... Oznacza to wyrok śmierci, oczywiście. Samotna mrówka robotniva nie ma żadnych szans na przeżycie.
Właściwość tę wykorzystuje akacja. Nasiona akacji wydzielają chemiczne znaki rozponawcze śmierci. Mrówki więc, natychmiast po zjedzeniu elajosomu wynoszą martwe ciało, a właściwie jaknajbardziej żywe nasionko w bezpieczne miejsce z dala od drzewa macierzystego. 
Wszyscy na tym wygrywają. Roślina wprawdzie nieco zainwestowała w odłożenie tłuszczu w elajosom, ale za to ma rozniesione nasiona, a mrówki najadły się i przysłużyły się akacji. 

Inne przykłady wykorzystywania mógu zwierząt przez rosliny: aa, bb, cc, dd, ee.

[QZE08::160];[QRE03::030]p208;[QEQ03::20],21,24,30
w sieci: 11.11.2011; nr 2844

 

 


 

witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane z publ. R. Antoszewskiego)

  Site Meter