Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545; rok XII; No 2836

Zestawienie tematyczne prowadzone na bieżąco

 

Jedno zdumienie dziennie...

 

.

Małże jako termometr przeszłości.

Muszle pospolitych małży pozwalają na szczegółowy klimatu na steki lat wstecz. Tlen występuje w przyrodzie w postaci dwóch izotopów 16O i 18O. Okazuje się, że im woda jest zimniejsza, tym więcej 18O wbudowuje się do muszli mięczaków. Jest to tak zwany efekt izotopowy. Ruchliwość chemiczna (i metaboliczna) izotopów lżejszych jest większa niż cięższych, stad zachodzi ich frakcjonowanie. Im więcej etapów pośrednich danego procesu, tym bardziej wyraziste jest frakcjonowanie poszczególnych izotopów. Małże rosną przez cały rok przez około dwóch do dziewięciu lat i odkładają w muszli kolejne warstwy rejestrując w nich przebieg temperatury środowiska w którym żyją. 
Uczeni kanadyjscy opracowali bardzo precyzyjną metodę oznaczania składu izotopowego w muszlach małż, co pozwoliło na ocenę temperatur z dokładnością do tygodnia, a w przypadku grubszych muszli, nawet co do dnia. Posługując się odpowiednim mikrotomem ścinają poszczególne warstewki muszli i zawartość izotopów tlenu oceniają przy pomocy spektrometru masowego. Składając dane z muszli o różnym wieku udało się skonstruować 'łańcuszek' chronologiczny na wzór łańcuszka dendrochronologicznego. 
Uzyskane wyniki konfrontowano ze skandynawskimi sagami a także dokumentem rękopiśmiennym opisującym Islandię w latach tysięcznych. Spadek temperatury w Islandii w lecie o jeden stopień powoduje spadek plonów o 15 procent. Udało się wykazać, że sagi islandzkie są dokładniejsze niż sądzono. Znaleziono tez wyraźną korelację między przebiegiem temperatur a ... wysokością podatków odprowadzanych do Norwegii. W tym samym czasie w Islandii panował głód, jedzono lisy i kruki, a starców i niedołężnych zrzucano z klifu. Wprawdzie małże rejestrują temperaturę otaczającej wody, małże z płytkich zatok, gdzie temperatura podlega wahaniom dziennym dobrze ilustrują warunki życia mieszkańców skupionych głównie na wybrzeżach płytkich zatok. 
Uczeni mają nadzieję przedłużyć łańcuszek chronologiczny do wczesnych czasów polodowcowych. Sądzi się także, że historia klimatu pozwoli na lepsze konstruowanie modeli zmian klimatycznych w rejonach północnego Atlantyku. 

[QZE06::145];[QEP77::235]
w sieci: 3.11.2011; nr 2836

 

 


 

witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane z publ. R. Antoszewskiego)

  Site Meter