Kurioza naukowe / Scientific curiosities ISSN 1176-7545; rok XII; No 2793

Zestawienie tematyczne prowadzone na bieżąco

 

Jedno zdumienie dziennie...

 

.

Złoto darem nieba.

Kiedy 4,55 miliarda lat temu powstawała Ziemia, była to gorąca, płynna kropla w astronomicznym morzu. Powoli, w miarę ochładzania się, co cięższe pierwiastki wędrowały ku środkowi, nastąpiło coś w rodzaju sedymentacji. W centrum zebrało się przede wszystkim żelazo, a wraz z nim, złoto, platyna, osm, wolfram (Fe, Au, Pt, Os, W) i inne metale. Warstwy zewnętrzne zawierały przede wszystkim krzem i jego związki, krzemiany.
Z wyliczeń skuteczności tego frakcjonowania wynikało, że metali ciężkich w skorupie i płaszczu kuli ziemskiej powinno znacznie mniej niż ich jest. 
Skąd się wziął ten nadmiar?
Ano, było to tak. 
Już kiedy skorupa ziemska zesztywniała, utrwalił się płaszcz górny, uformowało się też płynne jądro zewnętrzne i stałe jądro wewnętrzne (będące olbrzymim żelaznym kryształem!), Ziemia, jakieś 3,9 miliarda lat została nagle obrzucana meteorami. Ślady tego widać do dziś na księżycu nawet gołym okiem. Na Ziemi ślady zostały zatarte erozją. Choć meteorytowy deszcz dołożył zaledwie 0,1 procenta masy warstw zewnętrznych Ziemi (to jednak miliardy miliardów ton!), wpływ na naszą planetę był olbrzymi. Prawdopodobnie tak przywędrowała woda i najróżniejsze pierwiastki błąkające się w kosmosie. W ten sposób skład litosfery zmienił się bardzo istotnie. 
Porównanie składu chemicznego najstarszych znanych skał, świadków pierwszego zestalania się powierzchni ze skałami współczesnymi dowodzi, że złota w skorupie ziemskiej jest 1000 więcej niż w głębokich warstwach ziemi. Wiek złota trudno jest określić, bo nie ma ono izotopów radioaktywnych dogodnych do takich pomiarów. Izotopów złota jest aż 36, ale najtrwalszy 195Au ma czas półtrwania zaledwie 186 dni, praktycznie więc złoto występujące na ziemi jest czystym izotopem 197Au. Pomocnym okazał się wolfram (tungsten), także występujący w nadmiarze w skorupie. Wolfram składa się aż z pięciu izotopów, cztery są stabilne, ale jeden, 180W ma niewyobrażalnie długi czas półrozpadu, bo aż 1018 lat. Zaledwie dwa rozpady na rok zachodzą w jednym gramie wolframu. Bardzo powolny to proces, jednak dzięki temu udało się określić jak stary jest wolfram pierwotny ziemi i porównać z przybyszem. Wyszło, że nowy wolfram ma 3,9 miliarda lat, bo wtedy uwięzione były produkty jego rozpadu świadcząc o zestaleniu się skały. Na tej zasadzie można sądzić, że przywędrowało też złoto, jako że lubią te pierwiastki wędrować razem. 
Tak więc, kto nosi pierścionek, trzyma złote medale czy carskie ruble, zawdzięcza to astronomicznemu deszczowi który miał miejsce prawie cztery miliardy lat temu.
Złoty pierścionek to jakby astronomicznie przypieczętowana przysięga (p. nast. notka).

Ale jedną, przemilczaną w doniesieniach prasowych sprawę chciałbym przy okazji zaprezentować i głównie dlatego piszę tę notkę. 
Jules Verne (1828 - 1905), który miał najwspanialsze pomysły na temat techniki, geologii i astronomii, napisał też fascynującą powieść "La Chausse au Météore", wydaną po polsku w Wilnie w 1922 r p.t. "W pogoni za meteorem" (drukowana też jako "Łowcy meteorów"). W niej to dwaj uczeni z prowincjonalnego miasteczka w USA wykrywają meteor złożony ze złota. Lokalizują miejsce upadku, manipulują nim przy pomocy promieni spiralno-neutralnych, a kiedy złoty meteor spada w Grenlandii, różne manipulacje powodują, że zsunięty zostaje do morza. Widać wyraźnie fascynację Verne'a nowostkami naukowymi, promieniowaniem i możliwością zdalnego określania składu ciał niebieskich no rozeznanie finansowych machlojek. Warto poczytać.

Książka dostępna jest w sieci dzięki panu Andrzejowi Zydorczakowi, Prezesowi Polskiego Towarzystwa Juliusza Verne'a (jest takie i działa!) pod adresem:
http://jv.gilead.org.il/zydorczak/chamet-pl00.html
Jest także wersja rosyjska i francuska. Wspominam o tym dlatego, że porównanie jednego i tego samego dzieła w kilku wersjach językowych to najlepszy sposób samokształcenia językowego. 
wersja rosyjska:
d:\q\QCB38\QCB38053-Verne-Meteoryt-ros.htm
wersja francuska:
http://fr.wikisource.org/wiki/La_Chasse_au_M%C3%A9t%C3%A9ore

[QZE08::112];[QEQ01::129]a;[QCB38::053]
w sieci: 17.9.2011; nr 2793

 

 


 

witrynę prowadzi
© R. Antoszewski
Titirangi, Auckland, 
Nowa Zelandia

(wybrane z publ. R. Antoszewskiego)

  Site Meter