Miasto-2

Zwiedzanie miasta (2).
(Wędrówka po mieście)

Ulice, znajdujące się po lewej stronie tej części ulicy 3 Maja w kierunku wschodnim, stanowią handlową dzielnicę Równego. Tu mieszczą się największe sklepy, wielkie hurtownie, mniejsze i większe rynki. Przedłużenie tych ulic - to dawne ghetto żydowskie, gdzie do dzisiaj przechowały się bardzo oryginalne, chociaż nie grzeszące schludnym wyglądem, parterowe domki o licznych balkonikach i schodkach, o charakterystycznej architekturze. W ostatnich czasach władze miejskie dołożyły wielu starań w celu poniesienia stanu sanitarnego tej dzielnicy i przyznać trzeba, że stan taki w porównaniu z przeszłością poprawił się znacznie, chociaż wciąż jeszcze daleki jest od względnego ideału.

Jedna ze starych uliczek Równego.

Zbaczająca od ulicy 3 Maja ulica Zamkowa doprowadza nas w kierunku południowym do ruin zamku. Zamek ten, rnniej warowny niż inne większe zamki Wołynia, jak dubieński, łucki i krzemieniecki, wybudowany został przez księżnę Marię Nieświcką przy końcu XV w. Objęty następnie przez książąt Ostrogskich, zamek przetrwał szereg burz dziejowych, jakie przechodziły nad Równem. aż spłonął w r. 1694 i przebudowany został zupełnie po czterdziestu zgórą latach przez ks. Jerzego Lubomirskiego.

Wtedy zniesiono strzelnice i wszelkie akcesoria warowni, nadając zamkowi charakter pałacowy. Zamek zbudowany był na wyspie i posiadał dwa mosty zwodzone, za zamkiem mieściły się ogrody poprzeżynane kanałami, zabudowania dworskie i prochownia. Wykończony i z prawdziwym przepychem urządzony został zamek w połowie XVIII wieku przez ks. Stanisława Lubomirskiego, w epoce rozkwitu dóbr rówieńskich, kiedy dwór Lubomirskich utrzymywany był z prawdziwym przepychem. O przepych ten dbali zarówno ówczesny właściciel Równego ks. Stanisław Luhormrski, jak i jego małżonka Honorata, z domu Pociejówna. Utrzymywano wówczas na dworze znaczną ilość wojska i t. zw. milicję nadworną, książęcy pułk naddniestrzański znajdował się na Podolu, zaś ufundowany w Równem regiment janczarów zakwaterowany był w podmiejskiej wiosce Basowy Kąt.
Zamek przebudowali architekci trzykrotnie: z pierwotnego baroku otrzymał on styl rokokowy (architekt Toucher), zaś w końcu XVIII wieku architekt Bourgignon nadał mu styl przejściowy epoki Stanisława Augusta. Wreszcie około r. 1815 zamek, noszący już całkowicie charakter pałacowy, był przebudowany ponownie przy udziale malarzy włoskich Villaniego i Cormaroniego oraz malarza Lukaszewicza z Warszawy w stylu empirowym. Wówczas urządzony był również przez słynnego dekoratora Irlandczyka Dyonizego Miklera ogród angielski dookoła pałacu.

Zamek ks. Lubomirskich.]

Około r. 1840 ks. Fryderyk Lubomirski postanowił przenieść rezydencję do wybudowanego przez siebie na wschodnich krańcach miasta pałacyku "Na Górce", zaś wspaniałe zbiory zamkowe dziel sztuki, galeria obrazów, biblioteka zostały wywiezione przez ks. Henryka Lubomirskiego do Przeworska i następne oddane Muzeum Ossolińskich we Lwowie. Ogołocony i zaniedbany, popadł zamek w szczególne zniszczenie podczas wielkiej wojny, po której trzymał się jednak jeszcze aż do czasu pożaru w r. 1927. Wtedy spalił się zamek kompletnie, pozostały tylko nagie mury bez dachu i sufitów. W tym stanie zamek znajduje się dotychczas, odbudowa jego wymagałaby kolosalnego nakładu.

Cały teren okoliczny nosi charakter bagnisty, co przyczyniało się do wzmożenia stanu obronnego dawnego zamku. Przy ulicy Zamkowej mieści się okazały gmach, przebudowa którego obecnie zostaje zakończona. Będzie się w nim mieścić miejski ośrodek wychowania fizycznego, najnowocześniej urządzony i najlepiej zaopatrzony w sprzęt niezbędny ze wszystkich zakładów tego rodzaju na Wołyniu. Przy ośrodku znajdować się będzie również poradnia sportowa.
Po powrocie na ulicę 3 Maja znajdujemy się w centrum miasta. Tu mieszczą się największe sklepy i magazyny rówieńskie, a w okolicach znajdują się reprezentacyjne gmachy Równego. Mijamy oddział rówieński Giełdy Zbożowej i Towarowej w Lublinie, instytucji notującej wielkie obroty handlowe, dokonywane na terenie Równego. Obroty te rosną z roku na rok i ilość tych ostatnich, notowanych przez oddział, przewyższa obecnie ilość operacji samej Giełdy w Lublinie. Oddział Giełdy w Równem jest czułym termometrem, wskazującym tendencje rozwojowe handlu i przemysłu w tym największym mieście wołyńskim.

Ulice przyległe - ul. 13 Dywjzji, nazwana tak dla uczczenia tej formacji wojskowej, która pod dowództwem gen. Aleksandrowicza zajęła Równe w r. 1919. ul, Słowackiego, posiadają kilka ładnych gmachów, w których mieszczą się rozmaite urzędy i instytucje, jak starostwo, wydział powiatowy, urząd Skarbowy, Bank Polski i Komunalna Kasa Oszczędności - własne nowe gmachy.

W miarę dalszej naszej wędrówki ulicą 3 Maja ku wschodowi mijamy sobór prawosławny, zbudowany w r. 1894. Mieściła się tu niegdyś cerkiew obrządku prawosławnego, erygowana w połowie XV wieku przez księżnę Marię Nieświcką-Rówieńską. W r. 1731 ze względu na dojście do ruiny starej drewnianej cerkwi zbudowano nową pod tymże wezwaniem Woskresienia czyli Zmartwychwstania Pańskiego. Sobór współczesny posiada relikwie, ofiarowane przez patriarchę jerozolimskiego w r. 1912. i kilka wartościowych obrazów.
Obok gmachu Kasy Skarbowej niedaleko rogu ulicy Hallera znajduje się zabytkowy posqg Matki Boskiej, ufundowany w pierwszej połowie ubiegłego stulecia przez mieszkańców miasta na pamiątkę ocalenia w czasie t. zw. morowego powietrza, jednej z licznej w owych czasach epidemii zakaźnych.